Obszary działalności UE

W tych obszarach Unia Europejska może podejmować działania, jeśli upoważnią ją do tego kraje członkowskie za pośrednictwem traktatów. Traktaty stanowią, kto może stanowić prawo w jakich dziedzinach: UE, rządy krajowe, czy też i UE, i rządy krajowe.

Trzy zasady

To, w jaki sposób i w jakich obszarach działa UE, określają trzy zasady. Są to:

• zasada przyznania kompetencji – kompetencje Unii zostały jej przyznane na mocy unijnych traktatów, ratyfikowanych przez wszystkie kraje UE
• zasada proporcjonalności – działania Unii nie mogą wykraczać poza działania niezbędne do osiągnięcia celów wyznaczonych w traktatach
• zasada pomocniczości – w dziedzinach, w których działania podejmować mogą i UE, i rządy krajowe, UE może podjąć działania tylko wówczas, gdy jej działania będą skuteczniejsze.

Dziedziny, w których tylko UE może stanowić prawo

W niektórych dziedzinach tylko UE może stanowić prawo. Rola państw członkowskich ogranicza się wówczas do stosowania prawa, o ile UE nie zezwoli im na samodzielne przyjęcie pewnych przepisów. W tych obszarach UE ma zgodnie z traktatami „wyłączną kompetencję”. Te obszary to:

• unia celna
• reguły konkurencji jednolitego rynku
• polityka pieniężna dotycząca krajów strefy euro
• handel i umowy międzynarodowe (pod pewnymi warunkami)
• rośliny i zwierzęta morskie w ramach wspólnej polityki rybołówstwa.

Dziedziny, w których stanowić prawo mogą UE lub rządy krajowe

W niektórych dziedzinach stanowić prawo mogą zarówno UE, jak i rządy krajowe. Ale kraje członkowskie mogą to zrobić tylko, jeśli UE nie wystąpiła jeszcze z wnioskiem ustawodawczym lub zdecydowała, że tego nie zrobi. W tych obszarach UE ma zgodnie z traktatami „kompetencje dzielone”. Te obszary to:

• jednolity rynek
• zatrudnienie i sprawy społeczne
• spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna
• rolnictwo
• rybołówstwo
• środowisko
• ochrona konsumentów
• transport
• sieci transeuropejskie
• energia
• sprawiedliwość i prawa podstawowe
• migracja i sprawy wewnętrzne
• zdrowie publiczne (w odniesieniu do aspektów określonych w art. 168 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej)
• badania naukowe i przestrzeń kosmiczna
• współpraca na rzecz rozwoju i pomoc humanitarna

Dziedziny, w których prawo stanowią państwa członkowskie, a UE pełni rolę pomocniczą

W niektórych obszarach UE może jedynie wspierać, koordynować lub uzupełniać działania państw członkowskich. Nie ma kompetencji do uchwalania aktów prawnych i nie wolno jej wchodzić w kompetencje państw członkowskich. W tych obszarach UE ma zgodnie z traktatami „kompetencje uzupełniające”. Te obszary to:

• zdrowie publiczne
• przemysł
• kultura
• turystyka
• kształcenie i szkolenie, młodzież i sport
• ochrona ludności
• współpraca administracyjna

Szczególne kompetencje UE

W niektórych dziedzinach UE ma „szczególne kompetencje”, dzięki czemu może odgrywać szczególną rolę lub realizować działania wychodzące poza normalny zakres jej kompetencji na mocy traktatów. Te dziedziny to:

• koordynacja polityki gospodarczej i zatrudnienia
• kształtowanie i realizacja wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa
• „klauzula elastyczności”, zgodnie z którą UE może na ściśle określonych warunkach podjąć działania wykraczające poza zakres jej kompetencji

Areas of EU action

The European Union can only act in those areas where its member countries have authorised it to do so, via the EU treaties. The treaties specify who can pass laws in what areas: the EU, national governments or both.

3 principles

3 principles determine how and in what areas the EU may act:

• conferral – the EU has only that authority conferred upon it by the EU treaties, which have been ratified by all member countries
• proportionality – the EU action cannot exceed what is necessary to achieve the objectives of the treaties
• subsidiarity – in areas where either the EU or national governments can act, the EU may intervene only if it can act more effectively

Only EU can legislate

In certain areas, the EU alone is able to pass laws. The role of member countries is limited to applying the law, unless the EU authorises them to adopt certain laws themselves. In these areas, the EU has what the treaties call exclusive competences:

• customs union
• competition rules for the single market
• monetary policy for the eurozone countries
• trade and international agreements (under certain circumstances)
• marine plants and animals regulated by the common fisheries policy

EU or national governments can legislate

In certain areas, both the EU and member countries are able to pass laws. But member countries can do so only if the EU has not already proposed laws or has decided that it will not. In these areas, the EU has what the treaties call shared competences:

• single market
• employment and social affairs
• economic, social and territorial cohesion
• agriculture
• fisheries
• environment
• consumer protection
• transport
• trans-European networks
• energy
• justice and fundamental rights
• migration and home affairs
• public health (for the aspects defined in Article 168 of the Treaty on the Functioning of the European Union) 
• research and space
• development cooperation and humanitarian aid

Member countries legislate, EU helps

In certain areas, the EU can only support, coordinate or complement the action of member countries. It has no power to pass laws and may not interfere with member countries’ ability to do so. In these areas, the EU has what the treaties call supporting competences:

• public health
• industry
• culture
• tourism
• education and training, youth and sport
• civil protection
• administrative cooperation

EU plays special role

In certain areas, special competences enable the EU to play a particular role or to go beyond what it is normally allowed under the treaties:

• coordination of economic and employment policies
• definition and implementation of the Common Foreign and Security Policy
• the ‘flexibility clause’, which under strict conditions enables the EU to take action outside its normal areas of responsibility

Więcej informacji / More information

Źródło / Source: Komisja Europejska