Uprzejmie informuję, że do konsultacji publicznych skierowany został projekt ustawy o krajowych ramach budowania odporności rynku wewnętrznego oraz reagowania na kryzys na rynku wewnętrznym (UC157).

Przedmiotowy projekt aktu prawnego wraz Tabelami zgodności (szt. 3), Uzasadnieniem oraz Oceną Skutków Regulacji dostępny jest na stronach Rządowego Centrum Legislacji pod adresem:

https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12413353/katalog/13220087#13220087

Uprzejmie proszę o przekazywanie ewentualnych uwag, opinii i stanowisk do przedmiotowego projektu w terminie do 25 sierpnia 2026 roku na adres: kuydowicz@pracodawcy.pl w wersji elektronicznej umożliwiającej edytowanie tekstu.

Zapewnienie stosowania rozporządzenia IMERA w ramach pakietu IMERA

Projektowana ustawa służy stosowaniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2747 z dnia 9 października 2024 r. w sprawie ustanowienia ram środków dotyczących sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym i odporności rynku wewnętrznego oraz w sprawie zmiany rozporządzenia Rady (WE) nr 2679/98 (akt o sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym i odporności rynku wewnętrznego) (dalej „rozporządzenie IMERA”), a także w stosownym zakresie implementacji oraz stosowaniu towarzyszących rozporządzeniu IMERA Omnibusów tj. dyrektywy  Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2749 z dnia 9 października 2024 r. w sprawie zmiany dyrektyw 2000/14/WE, 2006/42/WE, 2010/35/UE, 2014/29/UE, 2014/30/UE, 2014/33/UE, 2014/34/UE, 2014/35/UE, 2014/53/UE i 2014/68/UE w odniesieniu do procedur nadzwyczajnych dotyczących oceny zgodności, domniemania zgodności, przyjmowania wspólnych specyfikacji i nadzoru rynku w związku z sytuacją nadzwyczajną na rynku wewnętrznym (dalej „dyrektywa (UE) 2024/2749”) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2748 z dnia 9 października 2024 r. w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) nr 305/2011, (UE) 2016/424, (UE) 2016/425, (UE) 2016/426, (UE) 2023/988 i (UE) 2023/1230 w odniesieniu do procedur nadzwyczajnych dotyczących oceny zgodności, domniemania zgodności, przyjmowania wspólnych specyfikacji i nadzoru rynku w związku z sytuacją nadzwyczajną na rynku wewnętrznym (dalej „rozporządzenie (UE) 2024/2748”), które łącznie tworzą pakiet zbiorczy „IMERA”.

IMERA ma służyć przewidywaniu skutków przyszłych kryzysów oraz przygotowywaniu się i reagowaniu na nie. Opiera się na wnioskach z ostatnich sytuacji nadzwyczajnych, takich jak Covid-19, rosyjska agresja na Ukrainę i kryzys energetyczny. Rozporządzenie IMERA przewiduje monitorowanie możliwości wystąpienia przyszłych kryzysów oraz wprowadza system zarządzania kryzysowego umożliwiający państwom członkowskim skoordynowaną reakcję. Głównym celem instrumentu jest zapewnienie bezpieczeństwa gospodarczego, sprawnej i elastycznej odpowiedzi rynku wewnętrznego na sytuacje kryzysowe, a tym samym utrzymanie jego prawidłowego płynnego funkcjonowania. Stanowi to odpowiedź na wcześniejsze doświadczenia, gdy reakcje poszczególnych państw członkowskich na kryzysy były rozbieżne i niespójne (z elementami rywalizacji), co prowadziło do dodatkowego potęgowania zakłóceń w funkcjonowaniu rynku.

Rozporządzenie IMERA obejmuje wszystkie towary i usługi z wyjątkiem tych, które są objęte dedykowanymi ramami sektorowymi, tj. produktów leczniczych, wyrobów medycznych, innych medycznych środków przeciwdziałania, półprzewodników, produktów energetycznych, usług finansowych czy produktów związanych z obronnością, które podlegają wyłączeniu z rozporządzenia IMERA. Rozporządzenie IMERA stosuje się również do przepływu osób, w tym pracowników. Tym samym instrument ten stanowi kluczowe, horyzontalne narzędzie uzupełniające i koordynujące w ramach istniejącej unijnej architektury zarządzania kryzysowego. Rozporządzenie IMERA przewiduje środki aktywowane w zależności od sytuacji na rynku wewnętrznym. Niektóre przewidziane tym rozporządzeniem środki mają charakter stały i służą budowaniu bezpieczeństwa gospodarczego i odporności łańcuchów dostaw (szkolenia, testy warunków skrajnych), a także wczesnemu identyfikowaniu potencjalnych zakłóceń, które mogłyby przekształcić się w sytuację kryzysową. W momencie wystąpienia kryzysu możliwe jest natomiast uruchomienie dodatkowych „szczególnych” środków przewidzianych w ramach dwóch trybów. Tryby te to odpowiednio: tryb podwyższonej czujności dotyczącej rynku wewnętrznego oraz tryb sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym.

Rozporządzenie IMERA przewiduje środki, takie jak:

1. środki o charakterze stałym, w tym środki planowania awaryjnego i przygotowawcze, takie jak szkolenia i testy, a także prewencyjne, obejmujące współpracę na poziomie unijnym oraz między państwami członkowskimi, którą na poziomie krajowym koordynuje Centralne Biuro Łącznikowe;
2. środki podwyższonej czujności, obejmujące monitorowanie – po ogłoszeniu trybu podwyższonej czujności dotyczącej rynku wewnętrznego – przez organy państw członkowskich łańcuchów dostaw towarów i usług o krytycznym znaczeniu oraz swobodnego przepływu osób, w tym pracowników, zaangażowanych w produkcję i dostawy tych towarów i usług (art. 16);
3. środki na rzecz ułatwienia swobodnego przepływu (art. 20-22);
4. środki reagowania w sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym podejmowane przez Komisję Europejską;
5. inne środki służące zapewnieniu dostępności towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu (art. 34-35), m.in. skoordynowana dystrybucja towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu;
6. zamówienia publiczne, w tym wspólne zamówienia na zakup towarów i usług o krytycznym znaczeniu lub towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu (Tytuł V).

Rozporządzenie IMERA jest stosowane bezpośrednio, jednakże prawodawca unijny pozostawił państwom członkowskim do uregulowania niektóre z kwestii związanych z jego stosowaniem, m.in. wyznaczenie właściwych organów i jednostek, które na poziomie krajowym będą realizować lub koordynować odpowiednie przewidziane w tym rozporządzeniu działania i obowiązki, a także będą odpowiedzialne za kontakt z Komisją oraz innymi państwami członkowskimi. W związku z ww. zakresem przedmiotowym (m.in. wyznaczenie odpowiednich jednostek i struktur do realizacji celów rozporządzenia IMERA oraz przyznanie kompetencji organom), nie jest możliwe zastosowanie rozwiązań pozalegislacyjnych, zaś jedynym skutecznym narzędziem interwencji jest przyjęcie aktu prawnego rangi ustawowej.

W celu zapewnienia stosowania rozporządzenia IMERA, projekt określa właściwość organów administracji i podmiotów realizujących zadani publiczne w zakresie realizacji środków dotyczących wzmacniania odporności rynku wewnętrznego i reagowania na kryzysy oraz sposób realizacji tych środków.

Rozporządzenie IMERA stosuje się od 29 maja 2026 r. 

W chwili obecnej w polskim systemie prawnym nie funkcjonuje narzędzie realizujące cele tożsame z IMERA. W Polsce nie funkcjonuje horyzontalny model monitorowania łańcuchów dostaw ani analiz incydentów w nich zachodzących. Działania w tym zakresie podejmowane są w wybranych sektorach (co do zasady wskutek implementacji sektorowych instrumentów unijnych), brak jest jednak ustrukturyzowanych ram mających na celu przekrojową analizę łańcuchów dostaw oraz zapewniania koordynacji wysiłków w zakresie budowanie odporności krajowych łańcuchów dostaw jako części rynku wewnętrznego. Niniejszy projekt takie ramy wprowadza, stanowiąc istotne podwaliny na rzecz budowania bezpieczeństwa gospodarczego kraju.

Zapewnienie stosowania rozporządzenia (UE) 2024/2748 oraz wdrożenie dyrektywy (UE) 2024/2749

Rozporządzeniu IMERA towarzyszą dwa omnibusy, tj. rozporządzenie (UE) 2024/2748 oraz dyrektywa (UE) 2024/2749. Omnibusy te wprowadzają zmiany do przepisów dotyczących produktów, tj. łącznie sześciu rozporządzeń unijnych i dziesięciu dyrektyw, obejmujących niektóre towary zharmonizowane, a także wszystkie produkty niezharmonizowane, kreując tym samym obowiązek dla państw członkowskich do odpowiedniego dostosowania przyjętych regulacji krajowych. Zmiany przewidziane przez Omnibusy odnoszą się do procedur nadzwyczajnych w stosunku do różnego rodzaju towarów, w przypadku, gdy towary te są towarami istotnymi w kontekście kryzysu. Zmiany te mają tym samym na celu zapewnić dostępność na rynku wewnętrznym takich towarów w sytuacjach kryzysowych poprzez ujednolicenie trybu dopuszczania ich na rynek w sytuacjach kryzysowych na zasadach odstępstwa, zapobiegając tym samym niedoborom i fragmentacji, do jakiej doszłoby, gdyby każde z państw członkowskich przyjęło zróżnicowane środki krajowe. Projekt służy więc wdrożeniu mechanizmów umożliwiających działanie takich środków nadzwyczajnych. Odstępstwa te obejmują:

1. priorytetowe traktowanie przez jednostki notyfikowane wniosków o ocenę zgodności dotyczących towarów istotnych w kontekście kryzysu;
2. możliwość wydawania przez właściwe organy krajowe zezwoleń na dopuszczenie towarów z odstępstwem od procedur oceny zgodności wymagających obowiązkowego udziału jednostki notyfikowanej;
3. możliwość opierania się na odpowiednich normach krajowych i międzynarodowych w celu wykazania zgodności towaru;
4. możliwość przyjmowania przez Komisję Europejską, za pomocą aktów wykonawczych, wspólnych specyfikacji dla towarów istotnych w kontekście kryzysu, wprowadzających domniemanie zgodności;
5. priorytetowe nadzorowanie rynku towarów istotnych w kontekście kryzysu.

Rozwiązania w zakresie zapewnienia stosowania rozporządzenia IMERA

Projekt przewiduje następujące rozwiązania:

1. wskazanie ministra właściwego do spraw gospodarki jako organ właściwy, który:

1. prowadzi, w zakresie w jakim nie jest to uregulowane odrębnymi ramami sektorowymi, we współpracy z właściwymi ministrami kierującymi działami administracji rządowej oraz innymi właściwymi organami administracji publicznej oraz podmiotami realizującymi zadania publiczne, działania monitorujące, o których mowa w art. 16 ust. 1 rozporządzenia IMERA, w tym tworzy, aktualizuje i prowadzi listę odpowiednich podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w łańcuchach dostaw towarów i usług o krytycznym znaczeniu, o której mowa w art. 16 ust. 3 rozporządzenia 2024/2747, oraz realizuje procedurę składania wniosków o udzielenie informacji przez najbardziej odpowiednie podmioty działające w łańcuchach dostaw towarów i usług o krytycznym znaczeniu, o której mowa w art. 16 ust. 4 rozporządzenia IMERA, uwzględniając zasady, o których mowa w art. 16 ust. 5 tego rozporządzenia;
2. prowadzi, we współpracy z właściwymi ministrami kierującymi działami administracji rządowej oraz innymi właściwymi organami administracji publicznej oraz podmiotami realizującymi zadania publiczne, konsultacje z przedstawicielami podmiotów gospodarczych oraz z partnerami społecznymi, o których mowa w art. 9 ust. 3 lit. b i c rozporządzenia IMERA;
3. koordynację procesu wdrażania przez właściwe organy administracji i podmioty realizujące zadania publiczne środków służących zapewnieniu dostępności i dostaw towarów istotnych w kontekście kryzysu lub usług istotnych w kontekście kryzysu, o których mowa w art. 35 rozporządzenia 2024/2747;
4. prowadzi Centralne Biuro Łącznikowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 rozporządzenia IMERA oraz Pojedynczy Punkt Kontaktowy, o którym mowa w art. 24 ust. 1 rozporządzenia IMERA;
5. koordynację procesu przekazywania Komisji Europejskiej informacji do celów sprawozdawczych, o których mowa w art. 46 ust. 5 rozporządzenia 2024/2747;
6. koordynację współpracy na poziomie technicznym, o której mowa w art. 9 ust. 3 lit. d rozporządzenia IMERA;
7. koordynację procesu ustanawiania jednolitych formularzy cyfrowych do celów deklaracji, rejestracji lub zezwoleń, o których mowa w art. 9 ust. 5 rozporządzenia IMERA;
8. tworzy, utrzymuje i regularnie aktualizuje narzędzia i infrastrukturę informatyczną, o których mowa w art. 44 ust 1. rozporządzenia IMERA.

9. zapewnienie uprawnienia dla ministra właściwego ds. gospodarki w zakresie dostępu do danych zgromadzonych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz rejestrze REGON z uwzględnieniem danych nieudostępnianych publicznie na podstawie przepisów regulujących prowadzenie tych rejestrów, w zakresie niezbędnym do realizacji zadań ustawowych;
10. zobowiązanie organów administracji publicznej oraz podmiotów realizujących zadania publiczne do współpracy z ministrem właściwym ds. gospodarki w zakresie niezbędnym do realizowania zadań przez Centralne Biuro Łącznikowe oraz Pojedynczy Punkt Kontaktowy;
11. wskazanie szczególnych obszarów współpracy Rządowego Centrum Bezpieczeństwa z ministrem właściwym ds. gospodarki. Obszary te obejmują wymianę informacji istotnych w kontekście kryzysu, uruchomienia trybu podwyższonej czujności dotyczącej rynku wewnętrznego lub trybu sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym, a także komunikację dotyczącą ryzyka, w tym w kontekście kryzysu, uruchomienia trybu podwyższonej czujności dotyczącej rynku wewnętrznego lub trybu sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym;
12. powierzenie Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych realizacji zadań w zakresie zamówień publicznych, o których mowa w tytule V (art. 36-41) rozporządzenia IMERA, a także koordynację realizowanego przez właściwe organy administracji i podmioty realizujące zadania publiczne procesu ukierunkowanej dystrybucji towarów lub usług istotnych w kontekście kryzysu, jak i gromadzenie informacji z zakresu zamówień publicznych na towary i usługi o krytycznym znaczeniu oraz towary i usługi istotne w kontekście kryzysu.

Koordynacyjna rola ministra właściwego ds. gospodarki w stosunku do pozostałych obowiązków wynikających z rozporządzenia IMERA

Mając na uwadze koordynacyjną rolę ministra właściwego ds. gospodarki poprzez prowadzenie CBŁ i PPK polegającą na współpracy i wymianie informacji między właściwymi organami krajowymi, KE oraz p.czł. zasadne jest powierzenie koordynacji także innych zadań wynikających z rozporządzenia IMERA. Takie rozwiązanie zapewni sprawny przepływ informacji.

Przypisanie roli koordynującej we współpracy i wymianie informacji między organami krajowymi, KE i p.czł w odniesieniu do niektórych obowiązków, rozproszonych pomiędzy różne instytucje, ma na celu po pierwsze zapewnienie ich skutecznej realizacji stosownie do komunikatów i decyzji podjętych na poziomie UE, a po drugie umożliwieniu pełnego oglądu na środki wdrażane na poziomie krajowym w związku z uruchomieniem działań przewidzianych rozporządzeniem IMERA, zapewniając tym samym prawidłowy obieg informacji na linii państwo członkowskie – Komisja Europejska. Przekrojowy charakter instrumentu jakim jest IMERA sprawia, że w zależności od rodzaju kryzysu zaangażowane mogą być bardzo różne organy i instytucje.

Monitorowania łańcuchów dostaw i swobody przepływu

Rozporządzenie IMERA zobowiązuje państwa członkowskie do powiadamiania Komisji Europejskiej oraz centralnych biur łącznikowych innych państw członkowskich o wszelkich znaczących incydentach oraz do analizy takich incydentów (art. 13). W praktyce oznacza to konieczność ustanowienia przez państwa członkowskie funkcjonalnych ram monitorowania łańcuchów dostaw. Bez takiej infrastruktury oraz sieci współpracy niemożliwe jest skuteczne wykrywanie i analiza istotnych incydentów (mogących mieć wpływ na łańcuchy dostaw i niedobory produktów) w ramach stałego i kompleksowego monitoringu rynku.

Jednocześnie rozporządzenie IMERA wymaga, aby po ogłoszeniu trybu podwyższonej czujności dotyczącej rynku wewnętrznego właściwe organy krajowe monitorowały konkretne łańcuchy dostaw towarów i usług o krytycznym znaczeniu oraz swobodny przepływ osób, w tym pracowników, zaangażowanych w produkcję i dostawy tych towarów i usług w oparciu o utworzony przez siebie wykaz odpowiednich podmiotów gospodarczych mających siedzibę na ich terytorium, działających w ramach łańcuchów dostaw towarów i usług o krytycznym znaczeniu. Zakres takiego monitorowania wyznacza akt wykonawczy Rady uruchamiający tryb podwyższonej czujności (monitowanie ukierunkowane).

Rozporządzenie IMERA nie jest jedynym przyjętym w ostatnim czasie instrumentem unijnym przewidującym tego rodzaju mechanizmy monitorowania. Podobne rozwiązania pojawiają się również w innych aktach, w Akcie w sprawie czipów , a także w rozporządzeniu dot. surowców krytycznych (CRMA) . Mechanizmy monitorowania przewidziane w tych aktach wzajemnie się uzupełniają, przy czym wymienione akty w przeciwieństwie do horyzontalnego rozporządzenia IMERA, mają charakter sektorowy. Na poziomie krajowym kluczowe jest zatem takie ukształtowanie procedur, aby zapewnić synergię między poszczególnymi systemami monitorowania. Rozwiązanie przyjęte w projekcie ustawy tworzą podwaliny do takiej synergii i współpracy. Przewidują bowiem, że zasadniczo obowiązki w zakresie monitorowania, o których mowa w IMERA, będą spoczywać na ministrze właściwym do spraw gospodarki (monitorowanie ogólne – stałe, jak i ukierunkowane w trybie podwyższonej czujności). Jednocześnie minister właściwy do spraw gospodarki nie będzie prowadził monitoringu w tych obszarach, które już są lub będą objęte wspomnianymi odrębnymi ramami sektorowymi.

Mając na uwadze horyzontalny i przekrojowy charakter IMERA, obejmujący różne grupy produktów i usług, monitoring będzie odbywał się we współpracy z właściwymi ministrami kierującymi działami administracji rządowej oraz innymi właściwymi organami administracji publicznej oraz podmiotami realizującymi zadania publiczne, co służy zapewnieniu niezbędnej elastyczności w zakresie doboru podmiotów najbardziej kompetentnych do działań monitorujących w zależności od rodzaju towarów, których łańcuchy dostaw w danej sytuacji kryzysowej mają podlegać monitorowaniu (zarówno stałemu, w kontekście analizy łańcuchów dostaw pod katem incydentów, jak i w przypadku uruchomienia trybu podwyższonej czujności).

Jednocześnie, aby umożliwić, ministrowi właściwemu ds. gospodarki realizację zadań z zakresu monitorowania niezbędne byłoby wyposażenie go w pewne narzędzia, które umożliwiałby pozyskiwanie danych o sytuacji na rynku i w ramach łańcuchów dostaw.  Zapewnienia takiej operacyjności, oprócz art. 13 (monitorowanie stałe) oraz art. 16 (monitorowanie ukierunkowane w trybie podwyższonej czujności) wymaga również art. 9 ust. 3 lit b) rozporządzenie IMERA, który zobowiązuje państwa członkowskie do zapewniania ustaleń dotyczących terminowej współpracy i bezpiecznej wymiany informacji między Komisją, odpowiednimi organami na poziomie unijnym i państwami członkowskimi w zakresie konsultacji z przedstawicielami podmiotów gospodarczych, w tym MŚP, dotyczących ich inicjatyw i działań w zakresie łagodzenia potencjalnych sytuacji kryzysowych na rynku wewnętrznym oraz reagowania na te sytuacje.

Dla zapewnienia praktycznej wykonalności zarówno zobowiązań do monitorowania, jak i współpracy z podmiotami gospodarczymi dot. ich inicjatyw w zakresie reagowania na kryzysy oraz przygotowania się do kryzysu projekt zapewnia ministrowi właściwemu ds. gospodarki, w zakresie niezbędnym do realizacji zadań ustawowych, dostęp do danych o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy oraz rejestrze REGON nieudostępnianych publicznie na podstawie przepisów regulujących prowadzenie tych rejestrów. Projekt zawiera także podstawę dla ministra właściwego ds. gospodarki do przetwarzania danych dostarczonych przez podmioty gospodarcze m.in. dot. przedmiotu i zakresu działalności podmiotów gospodarczych w dziedzinie produkcji i usług, planów produkcyjnych oraz zdolności produkcyjnych, wielkości zapasów surowców, półproduktów i wyrobów gotowych, liczby pracowników oraz ich kwalifikacji. W celu realizacji zadań dotyczących współpracy z podmiotami gospodarczymi i przekazywania informacji bezpiecznymi kanałami komunikacji projekt zakłada m.in. korzystanie z systemu teleinformatycznego, o którym mowa w ustawie o krajowym systemie cyberbezpieczeńtwa (system S46). W przypadku zidentyfikowania innych systemów lub baz, które umożliwią bezpieczne przekazywanie przez podmioty gospodarczej informacji, minister ds. gospodarki będzie mógł zawrzeć porozumienie w sprawie korzystania z takich systemów lub baz z uwzględnieniem wymagań dotyczących bezpieczeństwa informacji, poufności i ochrony danych.   

Minister właściwy do spraw gospodarki jako organ prowadzący CBŁ oraz PPK

W celu zapewnienia prawidłowego stosowania rozporządzenia IMERA konieczne jest dostosowanie polskich systemów zarządzania kryzysowego do ram prawnych ustanowionych tym rozporządzeniem. Znaczna część przepisów tego rozporządzenia, w tym przepisy określające obowiązki Centralnego Biura Łącznikowego, sposób wykonywania przez Centralne Biuro Łącznikowe powierzonych mu zadań, takich jak analiza incydentów pod kątem konieczności ich zgłoszenia według przewidzianych mechanizmów czy też obowiązki Pojedynczego Punktu Kontaktowego obowiązują bezpośrednio i nie wymagają rozwinięcia w prawie krajowym. Natomiast w prawie krajowym w pierwszej kolejności należy przewidzieć regulacje służące realizacji przepisów ww. rozporządzenia, które dotyczą wyznaczenia odpowiednich organów mających pełnić ww. funkcje oraz zapewnienia im możliwości działania.

Zgodnie z rozporządzaniem IMERA Centralne Biuro Łącznikowe ma na celu zapewnić skuteczną koordynację, współpracę i wymianę informacji między organami krajowymi, a także Komisją Europejską oraz innymi państwami członkowskimi w kontekście sytuacji kryzysowych mających wpływ na funkcjonowanie łańcuchów dostaw. O ile obowiązki CBŁ mają w znacznej mierze charakter stały, tak kompetencje Pojedynczego Punktu Kontaktowego aktywują się wraz z uruchomieniem przewidzianego w rozporządzeniu IMERA trybu sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym. Pojedynczy Punkt Kontaktowy zapewnia obywatelom, konsumentom, podmiotom gospodarczym, pracownikom i ich przedstawicielom pomoc w występowaniu z wnioskiem o udzielenie informacji na temat krajowych ograniczeń swobodnego przepływu towarów, usług, osób i pracowników, wprowadzonych w trakcie obowiązywania trybu sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym, oraz  pomoc w przeprowadzaniu wszelkich procedur kryzysowych i formalności na poziomie krajowym, które wprowadzono z powodu uruchomienia trybu sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym. 

Projekt przewiduje zatem, że minister właściwy do spraw gospodarki będzie pełnił funkcję koordynacyjną we współpracy i wymianie informacji między organami krajowymi, KE i p.czł. w stosunku do obsługi rozporządzenia IMERA, prowadząc Centralne Biuro Łącznikowe, a także prowadząc Pojedynczy Punkt Kontaktowy. Ulokowanie CBŁ oraz PPK przy ministrze właściwym do spraw gospodarki podyktowane jest merytoryczną właściwością tego ministra w zakresie współpracy gospodarczej z Unią Europejską. W szczególności ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej przewiduje, że do ministra właściwego do spraw gospodarki należą sprawy takie jak współpraca z organizacjami międzynarodowymi o charakterze gospodarczym oraz prowadzenia działań w zakresie kształtowania i realizacji zasad wymiany handlowej Unii Europejskiej z krajami trzecimi, w tym w szczególności w ramach wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej kontroli obrotu z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa w związku z porozumieniami i zobowiązaniami międzynarodowymi, jak również wprowadzanie środków administrowania obrotem z zagranicą towarami i usługami, a także sprawy przywozu i wywozu technologii oraz udział w kształtowaniu polityki Unii Europejskiej w zakresie polityki gospodarczej. Choć zadania wynikające z rozporządzenia IMERA mają charakter nowy i będą wymagały poszerzenia zasobów kadrowych oraz dostosowania struktury organizacyjnej ministerstwa, to jednak profil kompetencyjny ministra właściwego do spraw gospodarki w sposób naturalny predestynuje go do pełnienia roli centralnego koordynatora tych zadań. Skoncentrowanie funkcji Centralnego Biura Łącznikowego oraz Pojedynczego Punktu Kontaktowego w jednym resorcie pozwoli na uniknięcie rozproszenia kompetencji, usprawni obieg informacji, zwiększy przejrzystość procedur oraz zapewni efektywną reprezentację Rzeczypospolitej Polskiej w kontaktach z instytucjami Unii Europejskiej oraz innymi państwami członkowskimi.

Rola Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB)

Projekt określa również szczególne obszary współpracy RCB z ministrem właściwym ds. gospodarki.  RCB pełni funkcję krajowego centrum zarządzania kryzysowego, odpowiada za koordynację przepływu informacji oraz współpracę w ramach krajowego i międzynarodowego systemu zarządzania kryzysowego. RCB jest też punktem kontaktowym do IPCR (Unijnego Mechanizmu Reagowania Kryzysowego UE i Grupy Roboczej UE ad hoc ds. gotowości, zdolności reagowania i odporności na przyszłe kryzysy. Do zadań RCB należy m.in. prowadzenie oceny ryzyka i zapewnienie ciągłego monitorowania zagrożeń, a także zapewnienie koordynacji polityki informacyjnej organów administracji publicznej w czasie sytuacji kryzysowej oraz zapewnienie obiegu informacji między krajowymi i zagranicznymi organami i strukturami zarządzania kryzysowego. Współpraca ministra właściwego ds. gospodarki z RCB zakłada wymianę informacji istotnych w kontekście kryzysu, uruchomienia trybu podwyższonej czujności dotyczącej rynku wewnętrznego lub trybu sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym, a także komunikację dotyczącą ryzyka, o której mowa w art. 9 ust. 3 lit. e rozporządzenia IMERA. Powierzenie RCB zadań wynikających z rozporządzenia IMERA dopełnia dotychczasowych kompetencji tej jednostki. Jednocześnie rozwiązanie to zapewnia spójność oraz wzajemne uzupełnianie się mechanizmów reagowania kryzysowego. Zapewnienie takiej spójności ma kluczowe znaczenie w sytuacji, w której w ramach unijnej architektury funkcjonuje wiele instrumentów i mechanizmów reagowania kryzysowego, zarówno sektorowych, jak i tych o charakterze przekrojowym.

Rola Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych (RARS)

Rozporządzenie IMERA przewiduje specjalne mechanizmy zamówień publicznych w imieniu lub na rzecz państw członkowskich oraz wspólnych zamówień w trakcie obowiązywania trybu podwyższonej czujności lub trybu sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym. Na poziomie krajowym niezbędne zatem jest wyznaczenie organu, który, gdy zajdzie taka potrzeba będzie realizował wynikające z rozporządzenia zadania w zakresie zamówień publicznych, o których mowa w tytule V (art. 36-41) rozporządzenia IMERA.

Powierzenie tych funkcji Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych uzasadnione jest oznaczonym w art. 31 ustawy z dnia 17 grudnia 2020 r. o rezerwach strategicznych (dalej: urs) zakresem kompetencji tej agencji. Zgodnie z art. 31 urs do zadań agencji należy m.in. utrzymywanie rezerw strategicznych, w tym ich przechowywanie; wykonywanie decyzji organów lub podmiotów, w tym ministra właściwego do spraw gospodarki, dotyczących zakupu, magazynowania i wydawania określonych asortymentów towarów, udostępnianie rezerw strategicznych oraz realizacja innych zadań w ramach udzielania pomocy i wsparcia podmiotom prawa międzynarodowego publicznego; opracowywanie projektu informacji o asortymencie rezerw strategicznych, ich ilości i wartości oraz ich finansowaniu, wykorzystaniu i rozmieszczeniu, sporządzanie planów, informacji, procedur i sprawozdań oraz innych dokumentów w zakresie określonym w ustawie lub w innych ustawach. Art. 31 ust. 1 pkt 13 urs umożliwia przy tym przypisanie Agencji nowych zadań w odrębnej ustawie.

Art. 3 urs wskazuje, że rezerwy strategiczne tworzy się m.in. w celach złagodzenia zakłóceń w ciągłości dostaw służących funkcjonowaniu gospodarki i zaspokojeniu podstawowych potrzeb obywateli. Zgodnie z art. 4 katalog przedmiotów mogących stanowić rezerwy strategiczne pozostaje otwarty. Ogół powyższych okoliczności, w szczególności szeroki zakres ustawowych kompetencji Agencji w obszarze zabezpieczania ciągłości dostaw, gospodarowania rezerwami oraz realizacji zadań o charakterze kryzysowym, w pełni uzasadnia powierzenie Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych dodatkowych funkcji związanych z koordynacją, realizacją i monitorowaniem zamówień publicznych o znaczeniu krytycznym i istotnym w kontekście kryzysu, a także koordynacji dystrybucji towarów lub usług istotnych w kontekście kryzysu w oparciu o ramy rozporządzenia IMERA.

Zapewnienia stosowania rozporządzenia (UE) 2024/2748 oraz wdrożenie dyrektywy (UE) 2024/2749 (Omnibusy)

Ze względu na potrzebę zapewnienia stosowania Omnibus rozporządzenie (UE) 2024/2748 oraz wdrożenia Omnibus dyrektywa (UE) 2024/2749 projekt wprowadza procedury nadzwyczajne w odniesieniu do towarów istotnych w kontekście kryzysu.

Zmiany wynikające z rozporządzenia (UE) 2024/2748 oraz dyrektywy (UE) 2024/2749 wymagają dostosowania krajowego systemu oceny zgodności. Dotychczas przepisy implementujące dyrektywy nowego podejścia zostały wdrożone do polskiego porządku prawnego w sposób zróżnicowany. Część z nich została implementowana w ustawach o charakterze horyzontalnym, tj. w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności oraz w ustawie z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku, wraz z wydanymi na ich podstawie aktami wykonawczymi, które wspólnie tworzą krajowy system oceny zgodności. Pozostałe dyrektywy zostały wdrożone w ustawach sektorowych regulujących wymagania dla poszczególnych grup wyrobów, co wymaga odpowiednich zmian również w tych aktach prawnych.

W związku z obowiązkiem wdrożenia do polskiego porządku prawnego procedur nadzwyczajnych dotyczących towarów istotnych w kontekście kryzysu projekt ustawy wprowadza rozwiązania umożliwiające ich stosowanie w krajowym systemie prawnym poprzez wdrożenie bezpośrednio w przedmiotowej ustawie i wprowadzenie zmian w następujących ustawach:

13. ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności;
14. ustawie z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku;
15. ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych;
16. ustawie z dnia 13 kwietnia 2007 r. o kompatybilności elektromagnetycznej.

Na szczególne omówienie zasługuje rozwiązanie dotyczące możliwości wydawania przez właściwe organy krajowe zezwoleń na udostępnienie na rynku lub oddanie do użytku wyrobów z odstępstwem od procedur oceny zgodności wymagających obowiązkowego udziału jednostki notyfikowanej. Jest to instytucja dotychczas nieznana polskiemu porządkowi prawnemu. Projekt przewiduje możliwość wydania decyzji administracyjnej uprawniającej producenta do wprowadzenia do obrotu lub oddania do użytku wyrobu bez przeprowadzenia procedury oceny zgodności wymagającej udziału jednostki notyfikowanej.

Zezwolenie będzie wydawane przez ministra właściwego ze względu na przedmiot oceny zgodności, na uzasadniony wniosek producenta oraz wyłącznie w sytuacjach uzasadnionych potrzebami wynikającymi z kryzysu. Warunkiem jego wydania będzie wykazanie, że wyrób spełnia wszystkie mające zastosowanie zasadnicze wymagania dotyczące bezpieczeństwa określone w odpowiednich przepisach harmonizacyjnych Unii Europejskiej, zgodnie z procedurami wskazanymi w treści decyzji.

Przyjęcie takiego rozwiązania umożliwi sprawne stosowanie procedur nadzwyczajnych w sytuacjach kryzysowych, gdy konieczne będzie szybkie zapewnienie dostępności wyrobów o kluczowym znaczeniu dla ochrony zdrowia, bezpieczeństwa lub innych istotnych interesów publicznych. Jednocześnie zachowane zostaną gwarancje zapewniające odpowiedni poziom bezpieczeństwa wyrobów wprowadzanych do obrotu lub oddawanych do użytku.