Traktat o Unii Europejskiej (Dz.U. C 191 z 29.7.1992, s. 1–112)

Traktat z Maastricht, zwany oficjalnie Traktatem o Unii Europejskiej, zapoczątkował „nowy etap w procesie tworzenia coraz ściślejszego związku między narodami Europy”, nadając dotychczas funkcjonującym wspólnotom wymiaru politycznego. Traktat został podpisany w dniu 7 lutego 1992 r., natomiast w życie wszedł w dniu 1 listopada 1993 r.

Jakie są cele traktatu?

Maastricht to ambitny traktat. Na jego mocy utworzono Unię Europejską. Składa się ona z trzech odrębnych komponentów (tak zwanych filarów):

• Wspólnot Europejskich;
• wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa; oraz
• współpracy między rządami państw UE w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.

Wśród najważniejszych innowacji wprowadzonych traktatem można wymienić:

• stworzenie podstaw dla unii gospodarczej i walutowej oraz wspólnej waluty (euro), a także ustanowienie kryteriów jej używania;
• określenie podstaw prawnych sześciu nowych, wspólnych polityk UE;
• zwiększenie uprawnień Parlamentu Europejskiego; oraz
• wprowadzenie koncepcji obywatelstwa europejskiego.

Kluczowe zagadnienia

Wspólnoty Europejskie (I filar)

W jego ramach zgrupowano tradycyjne działania, procedury robocze i decyzyjne trzech pierwotnych organizacji:

• Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej;
• Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali;
• Euratomu.

Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (II filar)

Jej celem jest:

• ochrona wspólnych wartości, podstawowych interesów i niezależności UE;
• wzmacnianie bezpieczeństwa UE i jej państw członkowskich;
• zachowywanie pokoju i międzynarodowego bezpieczeństwa zgodnie z zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych;
• propagowanie współpracy międzynarodowej;
• rozwijanie i umacnianie demokracji oraz zasad państwa prawa, a także poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności.

Współpraca w dziedzinach wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych (III filar)

Celem w ramach tego filaru jest zapewnienie społeczeństwu wysokiego poziomu bezpieczeństwa w drodze:

• ustanowienia zasad i środków kontroli dotyczących granic zewnętrznych UE;
• walki z terroryzmem, przestępczością zorganizowaną, handlem narkotykami i nadużyciami na szczeblu międzynarodowym;
• organizacji współpracy sądowej w sprawach cywilnych i karnych;
• utworzenia Europejskiego Urzędu Policji (Europolu) jako ciała służącego wymianie informacji między krajowymi organami policji;
• kontroli nielegalnej imigracji;
• opracowania wspólnej polityki azylowej.

Unia gospodarcza i walutowa

Państwa UE:

• koordynują swoje polityki gospodarcze;
• prowadzą wielostronny nadzór nad procesem tej koordynacji;
• przestrzegają dyscypliny finansowej i budżetowej.

Wspólna waluta (euro)

W traktacie:

• przewidziano jej wprowadzenie w trzech etapach:
  • liberalizacja przepływów kapitału (od dnia 1 stycznia 1990 r.);
  • konwergencja krajowych polityk gospodarczych (od dnia 1 stycznia 1994 r.);
  • powstanie wspólnej waluty i utworzenie Europejskiego Banku Centralnego (najpóźniej od dnia 1 stycznia 1999 r.);
• określono kryteria dotyczące inflacji, długu publicznego, stóp procentowych i kursów walutowych, które muszą zostać spełnione przez państwa przed przyjęciem euro;
• przyznano Zjednoczonemu Królestwu możliwość skorzystania z klauzuli opt-out w odniesieniu do trzeciego etapu oraz uzależniono przystąpienie Danii do strefy euro od wyników referendum krajowego. Wielka Brytania wystąpiła z Unii Europejskiej i z dniem 1 lutego 2020 r. stała się państwem trzecim (państwem spoza UE).

Nowe dziedziny polityki

Zakres działania UE rozszerzono o:

• sieci transeuropejskie (TEN);
• politykę przemysłową;
• ochronę konsumentów;
• kształcenie i kształcenie zawodowe;
• kwestie związane z młodzieżą;
• kulturę.

Protokół w sprawie polityki społecznej

• Na jego mocy zakres odpowiedzialności UE zostaje poszerzony o:
  • wspieranie zatrudnienia;
  • poprawę warunków życia i pracy;
  • zapewnianie odpowiedniej ochrony socjalnej;
  • prowadzenie dialogu społecznego;
  • rozwijanie zasobów ludzkich w celu zapewnienia wysokiego i trwałego poziomu zatrudnienia;
  • integrowanie osób wykluczonych z rynku pracy.
• Zjednoczone Królestwo wynegocjowało w odniesieniu do Protokołu w sprawie polityki społecznej klauzulę opt-out. Wielka Brytania wystąpiła z Unii Europejskiej i z dniem 1 lutego 2020 r. stała się państwem trzecim (państwem spoza UE).

Obywatelstwo europejskie

Dzięki niemu każdy obywatel państwa UE ma prawo:

• swobodnie przemieszczać się po całej UE i mieszkać na jej terytorium;
• głosować i kandydować w wyborach europejskich i lokalnych w państwie swojego zamieszkania;
• korzystać z ochrony i pomocy dyplomatycznej zapewnianej przez ambasady i konsulaty innych państw UE;
• składać petycje do Parlamentu Europejskiego i wnosić do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich skargi dotyczące przypadków niewłaściwego administrowania w instytucjach i organach UE.

Zmiany instytucjonalne

Wśród nich można wymienić:

• szersze uprawnienia ustawodawcze dla Parlamentu Europejskiego;
• rozszerzenie stosowania głosowania większością przy przyjmowaniu aktów prawnych w Radzie;
• utworzenie Komitetu Regionów;
• stosowanie zasady pomocniczości, zgodnie z którą UE podejmuje działania jedynie wówczas, gdy ich podjęcie na szczeblu UE jest skuteczniejsze niż ich podjęcie na szczeblu krajowym.

Treaty on European Union (OJ C 191, 29.7.1992, pp. 1–112)

Officially known as the Treaty on European Union, the Maastricht Treaty marked the beginning of ‘a new stage in the process of creating an ever-closer union among the peoples of Europe’ by giving the previous communities a political dimension. It was signed on 7 February 1992 and entered into force on 1 November 1993.

What is the aim of the Treaty?

Maastricht is an ambitious treaty. It creates the European Union. This encompasses 3 separate strands (so-called pillars):

• the European Communities,
• a common foreign and security policy, and
• cooperation between EU governments on justice and home affairs.

Among its most prominent innovations, the treaty:

• lays the foundations for economic and monetary union, the single currency (the euro) and the criteria for its use;
• provides the legal basis for 6 new EU common policies;
• strengthens the powers of the European Parliament; and
• introduces the concept of European citizenship.

Key points

European Communities (1st pillar)

This groups the traditional activities, working and decision-making procedures of the 3 original EU organisations:

• European Economic Community,
• European Coal and Steel Community,
• Euratom.

Common foreign and security policy (2nd pillar)

This aims to:

• safeguard the EU’s common values, fundamental interests and independence;
• strengthen the security of the EU and its member countries;
• preserve peace and international security in line with United Nations’ principles;
• promote international cooperation;
• develop and consolidate democracy and the rule of law, and respect for human rights and fundamental freedoms.

Cooperation on justice and home affairs (3rd pillar)

This aims to provide the public with a high level of safety by:

• establishing rules and controls for the EU’s external borders;
• fighting against terrorism, organised crime, drug trafficking and international fraud;
• organising criminal and civil judicial cooperation;
• creating a European Police Office (Europol) for information exchange between national forces;
• controlling illegal immigration;
• developing a common asylum policy.

Economic and monetary union

EU countries must:

• coordinate their economic policies;
• provide multilateral surveillance of this coordination;
• respect financial and budgetary discipline.

Common currency (euro)

This:

• is introduced in 3 stages:
  • liberalisation of capital movements (from 1 January 1990);
  • convergence of national economic policies (from 1 January 1994);
  • creation of a single currency and a European Central Bank (from 1 January 1999 at the latest);
• sets out criteria on inflation, levels of public debt, interest rates and exchange rates countries must meet before adopting the euro;
• provides an opt out for the UK from the 3rd stage and subjects Danish participation to a national referendum. The United Kingdom has withdrawn from the European Union and becomes a third country (non-EU country) as of 1 February 2020.

New policies

The EU is given responsiblity for:

• trans-European networks (TEN);
• industrial policy;
• consumer protection;
• education and vocational training;
• youth issues;
• culture.

Social protocol

• This extends EU responsibility to:
  • promote employment;
  • improve living and working conditions;
  • provide adequate social protection;
  • conduct a social dialogue;
  • develop human resources to ensure a high and sustainable level of employment;
  • integrate people excluded from the labour market.
• The UK has an opt out from the social protocol. The United Kingdom has withdrawn from the European Union and becomes a third country (non-EU country) as of 1 February 2020.

European citizenship

This gives every national of an EU country the right to:

• travel and live freely anywhere in the EU;
• vote and stand as a candidate in European and local elections in the country in which they live;
• diplomatic assistance and protection by other member countries’ embassies and consulates;
• petition the European Parliament and address any complaints of EU administrative malpractice to the European Ombudsman.

Institutional changes

These include:

• increased legislative powers for the European Parliament;
• more majority voting when EU governments adopt legislation;
• creation of a Committee of the Regions;
• application of the subsidiarity principle, whereby the EU will only act if this is more effective at the EU rather than national level.

Więcej informacji / More information

Źródło / Source: Komisja Europejska, EUR-Lex