21
maj
Traktaty UE / EU treaties
Traktaty założycielskie
Unia Europejska jest oparta na zasadach praworządności. Oznacza to, że podstawą wszystkich jej działań są traktaty, przyjęte dobrowolnie i demokratycznie przez wszystkie państwa członkowskie. Na przykład jeżeli dany obszar polityki nie jest wymieniony w traktacie, Komisja nie może proponować przepisów dotyczących tego obszaru.
Traktat jest wiążącą umową między państwami członkowskimi UE. Określa się w nim cele UE, zasady funkcjonowania instytucji UE, sposób podejmowania decyzji oraz relacje między UE a jej państwami członkowskimi.
Traktaty są zmieniane, aby polityka UE stawała się bardziej skuteczna i przejrzysta, była przygotowana na przyjęcie nowych państw członkowskich i obejmowała nowe obszary współpracy, takie jak wspólna waluta.
W oparciu o traktaty instytucje UE mogą przyjmować przepisy, które są następnie wdrażane przez państwa członkowskie. Pełne teksty traktatów, prawodawstwa, orzecznictwa i wniosków ustawodawczych można znaleźć w bazie unijnych aktów prawnych EUR-Lex.
Do zmian traktatów założycielskich dochodziło, gdy do UE przystępowały nowe kraje:
- 2013 r. (Chorwacja).
- 2007 r. (Bułgaria, Rumunia)
- 2004 r. (Cypr, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Czechy, Słowacja, Słowenia, Węgry)
- 1995 r. (Austria, Finlandia, Szwecja)
- 1986 r. (Hiszpania, Portugalia)
- 1981 r. (Grecja)
- 1973 r. (Dania, Irlandia, Wielka Brytania)
Najważniejsze traktaty uporządkowane chronologicznie od najnowszych do najstarszych:
- Traktat lizboński
Data podpisania: 13 grudnia 2007 r.; Data wejścia w życie: 1 grudnia 2009 r.
Cel: Unia Europejska ma być bardziej demokratyczna, skuteczniejsza i zajmować wspólne stanowisko w sprawie globalnych problemów, takich jak zmiana klimatu, wypowiadając się jednym głosem.
Najważniejsze zmiany: większe uprawnienia Parlamentu Europejskiego, zmiana procedur głosowania w Radzie, inicjatywa obywatelska, stały przewodniczący Rady Europejskiej, nowy wysoki przedstawiciel do spraw zagranicznych, nowe służby dyplomatyczne UE.
Traktat lizboński wyjaśnia, które uprawnienia:
- należą do UE;
- należą do państw członkowskich UE
- są dzielone.
Cele i wartości UE są określone w traktacie lizbońskim oraz w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej.
Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy (2004 r.), którego cele są podobne do celów traktatu lizbońskiego, został podpisany, lecz nigdy go nie ratyfikowano.
- Traktat nicejski
Data podpisania: 26 lutego 2001 r.; Data wejścia w życie: 1 lutego 2003 r.
Cel: reforma instytucji umożliwiająca efektywne funkcjonowanie UE przy 25 państwach członkowskich.
Najważniejsze zmiany: metody zmiany składu Komisji i zmieniony system głosowania w Radzie.
- Traktat z Amsterdamu
Data podpisania: 2 października 1997 r.; Data wejścia w życie: 1 maja 1999 r.
Cel: reforma instytucji UE w ramach przygotowania do przyjęcia nowych państw członkowskich.
Najważniejsze zmiany: zmiana, nowa numeracja i konsolidacja traktatów UE i EWG. Bardziej przejrzysty proces decyzyjny (częstsze stosowanie zwykłej procedury ustawodawczej).
- Traktat o Unii Europejskiej – traktat z Maastricht
Data podpisania: 7 lutego 1992 r.; Data wejścia w życie: 1 listopada 1993 r.
Cel: przygotowanie europejskiej unii walutowej i wprowadzenie elementów unii politycznej (obywatelstwo, wspólna polityka zagraniczna i wspólna polityka spraw wewnętrznych).
Najważniejsze zmiany: ustanowienie Unii Europejskiej i wprowadzenie procedury współdecyzji, przyznanie Parlamentowi większej roli w procesie decyzyjnym. Nowe formy współpracy między rządami UE – na przykład w obszarze obrony, sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.
- Jednolity akt europejski
Data podpisania: 17 lutego 1986 r. (Luksemburg) / 28 lutego 1986 r. (Haga); Data wejścia w życie: 1 lipca 1987 r.
Cel: reforma instytucji w ramach przygotowań do członkostwa Portugalii i Hiszpanii oraz przyspieszenie procesu decyzyjnego w ramach przygotowań do jednolitego rynku.
Najważniejsze zmiany: rozszerzenie procedury głosowania większością kwalifikowaną w Radzie (pojedynczemu krajowi jest trudniej zawetować proponowane przepisy), utworzenie procedur współpracy i zgody, zwiększenie wpływu Parlamentu.
- Traktat fuzyjny – traktat brukselski
Data podpisania: 8 kwietnia 1965 r.; Data wejścia w życie: 1 lipca 1967 r.
Cel: usprawnienie działania instytucji europejskich.
Najważniejsze zmiany: utworzenie jednej Komisji i jednej Rady dla trzech wspólnot europejskich (EWG, Euratom, EWWiS). Uchylony traktatem amsterdamskim.
- Traktaty rzymskie: traktaty EWG i EURATOM
Data podpisania: 25 marca 1957 r.; Data wejścia w życie: 1 stycznia 1958 r.
Cel: powołanie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG) i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom).
Najważniejsze zmiany: rozszerzenie procesu integracji europejskiej na ogólną współpracę gospodarczą.
- Traktat ustanawiajacy Europejską Wspólnotę Węgla i Stali
Data podpisania: 18 kwietnia 1951 r.; Data wejścia w życie: 23 lipca 1952 r.; Data wygaśnięcia: 23 lipca 2002 r.
Cel: stworzenie współzależności na rynku węgla i stali, tak aby jeden kraj nie mógł mobilizować sił zbrojnych bez wiedzy innych krajów. Złagodzenie braku zaufania i napięć po drugiej wojnie światowej. Traktat EWWiS wygasł w 2002 r.
Founding agreements
The European Union is based on the rule of law. This means that every action taken by the EU is founded on treaties that have been approved voluntarily and democratically by all EU member countries. For example, if a policy area is not cited in a treaty, the Commission cannot propose a law in that area.
A treaty is a binding agreement between EU member countries. It sets out EU objectives, rules for EU institutions, how decisions are made and the relationship between the EU and its member countries.
Treaties are amended to make the EU more efficient and transparent, to prepare for new member countries and to introduce new areas of cooperation – such as the single currency.
Under the treaties, EU institutions can adopt legislation, which the member countries then implement. The complete texts of treaties, legislation, case law and legislative proposals can be viewed using the EUR-Lex database of EU law.
When new countries joined the EU, the founding treaties were amended:
- 2013 (Croatia)
- 2007 (Bulgaria, Romania)
- 2004 (Czechia, Cyprus, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Malta, Poland, Slovakia, Slovenia)
- 1995 (Austria, Finland, Sweden)
- 1986 (Spain, Portugal)
- 1981 (Greece)
- 1973 (Denmark, Ireland, United Kingdom).
Sorted chronologically from latest to oldest, the main treaties are:
- Treaty of Lisbon
Signed: 13 December 2007; Entered into force: 1 December 2009
Purpose: to make the EU more democratic, more efficient and better able to address global problems, such as climate change, with one voice.
Main changes: more power for the European Parliament, change of voting procedures in the Council, citizens’ initiative, a permanent president of the European Council, a new High Representative for Foreign Affairs, a new EU diplomatic service.
The Lisbon treaty clarifies which powers:
- belong to the EU;
- belong to EU member countries;
- are shared.
The goals and values of the EU and are laid out in the Lisbon Treaty and the EU Charter of fundamental rights.
The Treaty establishing a constitution for Europe (2004) – with aims similar to the Lisbon Treaty – was signed but never ratified.
- Treaty of Nice
Signed: 26 February 2001; Entered into force: 1 February 2003
Purpose: to reform the institutions so that the EU could function efficiently after reaching 25 member countries.
Main changes: methods for changing the composition of the Commission and redefining the voting system in the Council.
- Treaty of Amsterdam
Signed: 2 October 1997; Entered into force: 1 May 1999
Purpose: To reform the EU institutions in preparation for the arrival of future member countries.
Main changes: amendment, renumbering and consolidation of EU and EEC treaties. More transparent decision-making (increased use of the ordinary legislative procedure).
- Treaty of European Union – Maastricht Treaty
Signed: 7 February 1992; Entered into force: 1 November 1993
Purpose: to prepare for European Monetary Union and introduce elements of a political union (citizenship, common foreign and internal affairs policy).
Main changes: establishment of the European Union and introduction of the co-decision procedure, giving Parliament more say in decision-making. New forms of cooperation between EU governments – for example on defence and justice and home affairs.
- Single European Act
Signed: 17 February 1986 (Luxembourg) / 28 February 1986 (The Hague); Entered into force: 1 July 1987
Purpose: to reform the institutions in preparation for Portugal and Spain’s membership and speed up decision-making in preparation for the single market.
Main changes: extension of qualified majority voting in the Council (making it harder for a single country to veto proposed legislation), creation of the cooperation and assent procedures, giving Parliament more influence.
- Merger Treaty – Brussels Treaty
Signed: 8 April 1965; Entered into force: 1 July 1967
Purpose: to streamline the European institutions.
Main changes: creation of a single Commission and a single Council to serve the then three European Communities (EEC, Euratom, ECSC). Repealed by the Treaty of Amsterdam.
- Treaties of Rome – EEC and EURATOM treaties
Signed: 25 March 1957; Entered into force: 1 January 1958
Purpose: to set up the European Economic Community (EEC) and the European Atomic Energy Community (Euratom).
Main changes: extension of European integration to include general economic cooperation.
- Treaty establishing the European Coal and Steel Community
Signed: 18 April 1951; Entered into force: 23 July 1952; Expired: 23 July 2002
Purpose: to create interdependence in coal and steel so that one country could no longer mobilise its armed forces without others knowing. This eased distrust and tensions after WWII. The ECSC treaty expired in 2002.
Więcej informacji / More information
Źródło / Source: Komisja Europejska