Szanowni Państwo, Członkowie Związku Pracodawców Polska Miedź

Uprzejmie informuję, że do konsultacji publicznych skierowany został projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (UC138).  

Przedmiotowy projekt aktu prawnego wraz z Uzasadnieniem oraz Oceną Skutków Regulacji dostępny jest na stronach Rządowego Centrum Legislacji pod adresem:

https://legislacja.gov.pl/projekt/12408350/katalog/13192858#13192858

Uprzejmie proszę o przekazywanie ewentualnych uwag, opinii i stanowisk do projektu w terminie do 3 kwietnia 2026 roku na adres: kuydowicz@pracodawcy.pl w wersji elektronicznej umożliwiającej edytowanie tekstu.

Celem projektu jest dostosowanie zasad odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej (art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, Dz.U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.; dalej: o.p.) do wymogów prawa unijnego wynikających z wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 27 lutego 2025 r. w sprawie C-277/24 (Adjak) oraz z dnia 30 kwietnia 2025 r. w sprawie C-278/24 (Genzyński). Na tle art. 116 o.p. pojawiły się wątpliwości będące przedmiotem wyroków TSUE, które dotyczyły:

1. możliwości kwestionowania przez członka zarządu ustaleń organu podatkowego dotyczących wysokości i istnienia zaległości podatkowej spółki, za którą ma on odpowiadać (problem analizowany w wyroku w sprawie Adjak);
2. dostępu członka zarządu do akt postępowania wymiarowego prowadzonego w stosunku do spółki kapitałowej (problem analizowany w wyroku w sprawie Adjak);
3. zasady przypisania odpowiedzialności członkowi zarządu w kontekście jego winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (problem analizowany w wyroku w sprawie Genzyński).

W przytoczonych orzeczeniach TSUE potwierdził, że prawo unijne nie stoi na przeszkodzie takiemu ukształtowaniu odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, jak ma to miejsce w art. 116 o.p., o ile przepis ten jest wykładany w określony sposób. Po pierwsze, TSUE orzekł, że członek zarządu w toku ewentualnie prowadzonego wobec niego postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej mógł skutecznie podważyć ustalenia faktyczne i kwalifikacje prawne dokonane przez organ podatkowy w ramach postępowania wymiarowego prowadzonego w stosunku do spółki, jak również mieć dostęp do jego akt, z poszanowaniem praw wspomnianej spółki lub innych osób trzecich. Po drugie, TSUE orzekł, że członek zarządu musi mieć możliwość wykazania braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenia upadłości spółki kapitałowej na tej podstawie, że dochował wszelkiej staranności wymaganej przy prowadzeniu spraw danej spółki, przy czym wspomniany członek lub były członek nie może w tym celu ograniczyć się do podniesienia, że w chwili stwierdzenia trwałej niewypłacalności jedynym wierzycielem tej spółki był Skarb Państwa (w takim przypadku złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki kapitałowej nie okaże się skuteczne na gruncie prawa upadłościowego ze względu na brak co najmniej dwóch wierzycieli, mimo to w ocenie TSUE członkowie zarządu powinni składać taki wniosek, gdyż inaczej członkowie zarządu spółek mających tylko jednego wierzyciela byliby uprzywilejowani w kontekście odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółek kapitałowych w stosunku do członków zarządu w spółkach mających co najmniej dwóch wierzycieli).

W przedstawionym kontekście przywołać należy także spostrzeżenia przedstawione w wystąpieniu pokontrolnym Najwyższej Izby Kontroli z dnia 15 grudnia 2025 r. „Zarządzanie zaległościami podatkowymi przez Krajową Administrację Skarbową” znak KBF.410.5.2.2025, w którym zwrócono uwagę na niską skuteczność przepisów o odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. W wystąpieniu szczególną uwagę zwrócono na odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe spółek kapitałowych, wskazując na problem występowania tzw. słupów, czyli osób, które jedynie fikcyjnie pełnią funkcje członków zarządu. Jest to okoliczność o tyle istotna, że analiza porównawcza wykazała, iż w wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej faktycznie obowiązują przepisy przewidujące odpowiedzialność podatkową nie tylko członków zarządu, ale także osób faktycznie zarządzających spółkami kapitałowymi. Na zasadność uwzględnienia nie tylko stosunków prawnych, ale także faktycznych łączących daną osobę trzecią z podatnikiem wskazał także TSUE w wyroku w sprawie Genzyński (pkt 62 wraz z cytowanym orzecznictwem). Podobnie polskie sądy administracyjne odnotowały problem osób faktycznie zarządzających spółkami kapitałowymi bez odpowiedniego tytułu prawnego (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2025 r., III FSK 675/25). Z tego powodu, celem projektu jest uszczelnienie systemu odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółek kapitałowych poprzez dodanie kategorii faktycznego zarządcy spółki, co ma przeciwdziałać próbom obchodzenia art. 116 o.p. metodą np. na tzw. „słupa”. Obecna regulacja nie umożliwia pociągnięcia takiej osoby do odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki kapitałowej. Wysoce niekorzystnym zjawiskiem jest brak możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki kapitałowej osób, które nie pełnią nominalnie żadnej funkcji w jej organie zarządzającym, a faktycznie wywierają wpływ na jej działalność.

Istotnym mankamentem obowiązujących przepisów, który wymaga poprawienia, jest brak prawnej możliwości dokonania wymiaru zobowiązania podatkowego po zlikwidowaniu spółki kapitałowej (ustaniu bytu prawnego innej osoby prawnej), co z kolei stanowi przeszkodę do orzeczenia odpowiedzialności osób trzecich za zaległości takiego podmiotu.

W projekcie proponuje się wprowadzenia następujących zmian:

1. Wyartykułowanie prawa osoby trzeciej odpowiadającej za zaległości podatkowe spółki kapitałowej do kwestionowania ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych dokonanych przez organy podatkowe w postępowaniu wymiarowym skierowanym do spółki (projektowany art. 116 § 6 oraz art. 194 § 4 o.p.), które zostało poświadczone we wskazanych powyżej wyrokach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Zmiana ma charakter doprecyzowujący (uprawnienie to musi być respektowane już obecnie w praktyce stosowania art. 116 o.p.).
2. 2.Wydłużenie o 2 lata podstawowego terminu na wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej w przypadku (projektowany art. 118 § 1 o.p.). Zmiana uwzględnia rozszerzenie zakresu przedmiotowego postępowań w sprawie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółek kapitałowych i ma zapewnić realną możliwość orzekania o takiej odpowiedzialności.
3. Wyartykułowanie prawa osoby trzeciej do dostępu do akt postępowania wymiarowego prowadzonego w stosunku do spółki kapitałowej, co pełni funkcję instrumentalną względem przysługującego mu prawa do podnoszenia zarzutów (projektowane art. 178 § 1a i art. 179 § 1a-1c, a także zmiana dostosowawcza w art. 179 § 2 o.p.). Zmiana implementuje uprawnienie wskazane wprost w sentencji wyroku TSUE w sprawie Adjak i ma umożliwić osobom trzecim realną możliwość korzystania z uprawnienia, o którym mowa w pkt 1 powyżej.
4. Uwzględnienie odpowiedzialności osób faktycznie zarządzających spółką (projektowany art. 116 § 1 w zw. z § 8 lit. e o.p.). Zmiana ma na celu rozszerzenie zakresu podmiotowego odpowiedzialności za zaległości podatkowe i przeciwdziałanie problemowi tzw. słupów – sytuacji, w których osoba faktycznie kierująca sprawami spółki nie pełni formalnie funkcji zarządzających w danej spółce (ukrywając się za tzw. słupami). Zmiana ma charakter uszczelniający.
5. Dookreślenie zasady przypisania członkowi zarządu odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, celem zapewnienia zgodności polskich przepisów z wymogami prawa unijnego (projektowane art. 116 § 2 i 3 o.p.).  Przepisy wskazują jednoznacznie, jaka postać winy uzasadnia pociągnięcie osoby trzeciej do odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki kapitałowej (niedochowanie należytej staranności) oraz czego ma dotyczyć (dopuszczenia przez osobę trzecią do powstania zaległości podatkowej spółki kapitałowej). Doprecyzowano w jaki sposób ustala się abstrakcyjny wzorzec należytej staranności, której oczekuje się od osób kierujących sprawami spółki. Projektowany mechanizm ma stanowić klucz rozgraniczenia praw i interesów osób trzecich i budżetu, służąc identyfikacji tych przypadków, w których osoba trzecia powinna ponosić odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki kapitałowej, oraz tych przypadków,  w których nie byłoby to zasadne.
6. Uwzględnienie sytuacji spółek, które wykreślono z rejestru w trakcie postępowania „wymiarowego” celem zmniejszenia ryzyka oszustw podatkowym metodą na tzw. „znikającego podatnika” (projektowany art. 116 § 5 pkt 1 o.p.). Projektowana zmiana umożliwia władcze określenie przez organ podatkowy wysokości zobowiązania podatkowego spółki kapitałowej bezpośrednio w decyzji adresowanej do osoby trzeciej, pomimo wykreślenia spółki z rejestru.
7. Wprowadzenie możliwości wydawania decyzji o zabezpieczeniu już w trakcie postępowania w sprawie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółek lub innych osób prawnych – obecnie jest to możliwe dopiero po wydaniu decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej (art. 33b pkt 2 o.p.). Zmiana ma charakter uszczelniający i ma uniemożliwić osobom trzecim wyzbywanie się majątku na szkodę budżetu w trakcie postępowania zmierzającego do orzeczenia o jej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki kapitałowej.

Z wyrazami szacunku