12
maj
Artykuł 50 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) – procedura wystąpienia państwa członkowskiego z UE – Negocjacje ze Zjednoczonym Królestwem na podstawie art. 50
Traktat o Unii Europejskiej (TUE) zawiera art. 50, czyli klauzulę dotyczącą dobrowolnego i jednostronnego wystąpienia danego państwa członkowskiego z UE. Określono w nim procedurę wystąpienia, zgodnie z którą UE negocjuje wystąpienie i zawiera umowę z występującym państwem członkowskim. Na negocjacje przewidziano 2 lata, chyba że Rada Europejska, w porozumieniu z występującym państwem członkowskim, jednomyślnie zadecyduje o przedłużeniu tego okresu.
Zjednoczone Królestwo wystąpiło z Unii Europejskiej i z dniem stało się państwem trzecim (państwem nienależącym do UE).
W następstwie pisma z dnia , w którym Zjednoczone Królestwo poinformowało o zamiarze wystąpienia z UE („brexit”), Rada Europejska (art. 50), złożona z przywódców wszystkich państw członkowskich UE z wyjątkiem Zjednoczonego Królestwa, opracowała swoje wytyczne negocjacyjne określające stanowiska i zasady UE.
W dniu Rada (art. 50) przyjęła decyzję upoważniającą do rozpoczęcia negocjacji ze Zjednoczonym Królestwem i formalnie wyznaczyła Komisję na negocjatora UE. Przyjęła także pierwszy zbiór wytycznych negocjacyjnych. Określono w nich przejrzystą strukturę oraz ujednolicone podejście UE do negocjacji.
Parlament Europejski określił również kluczowe zasady i warunki („warunki poparcia”) zatwierdzenia umowy o wystąpieniu.
Podstawowe zasady
W wytycznych wskazano podstawowe zasady UE. Miały one zastosowanie jednakowo do negocjacji w sprawie uporządkowanego wystąpienia, do wszelkich wstępnych i przygotowawczych rozmów na temat ram przyszłych stosunków oraz do rozwiązań przejściowych. Zasady te przewidywały m.in., że:
- Zjednoczone Królestwo zachowało status bliskiego partnera po wystąpieniu przez nie z UE;
- każde porozumienie ze Zjednoczonym Królestwem będzie musiało opierać się na równowadze praw i obowiązków oraz zapewniać równe warunki działania;
- zachowana zostanie integralność jednolitego rynku: podejście sektorowe jest wykluczone;
- UE zachowało swoją autonomię w odniesieniu do podejmowania decyzji, ponadto zachowana zostanie też rola Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej;
- nic nie było uzgodnione, dopóki wszystko nie było uzgodnione; pojedyncze elementy nie mogły być ustalane oddzielnie;
- UE przystąpiła do negocjacji z ujednoliconymi stanowiskami;
- poszczególne państwa członkowskie UE nie prowadziły oddzielnych negocjacji ze Zjednoczonym Królestwem w kwestiach dotyczących wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE.
Podejście dwuetapowe
Pierwszy etap negocjacji rozpoczął się w dniu , czyli wkrótce po przeprowadzonych w Zjednoczonym Królestwie wyborach do Izby Gmin. Ważnym kamieniem milowym było osiągnięcie przez negocjatorów ze strony UE i Zjednoczonego Królestwa wystarczających postępów w odniesieniu do tego etapu negocjacji, co nastąpiło po zakończeniu sześciu rund negocjacyjnych, w dniu Wspólne sprawozdanie podpisane przez premier Zjednoczonego Królestwa Theresę May i przewodniczącego Komisji Jeana-Claude’a Junckera zawierało wiążące zobowiązania do:
- ochrony praw obywateli UE w Zjednoczonym Królestwie i obywateli Zjednoczonego Królestwa w UE;
- uregulowania wszystkich istniejących zobowiązań finansowych wynikających z całego okresu członkostwa Zjednoczonego Królestwa;
- uwzględnienia wyjątkowych okoliczności w Irlandii i Irlandii Północnej.
Także w dniu 8 grudnia Komisja Europejska zaleciła Radzie Europejskiej (art. 50), aby ta uznała, że pierwszy etap negocjacji zakończył się osiągnięciem wystarczających postępów.
Następnie, w dniu , Rada Europejska (art. 50) potwierdziła, że osiągnięto wystarczające postępy, a unijni liderzy przyjęli wytyczne w sprawie rozpoczęcia drugiego etapu negocjacji dotyczących ewentualnych rozwiązań przejściowych i przyszłych stosunków.
W dniu Rada (art. 50) przyjęła decyzję upoważniającą do rozpoczęcia negocjacji w sprawie rozwiązań przejściowych oraz wytyczne negocjacyjne. W dniu Komisja opublikowała wniosek w sprawie rozwiązań przejściowych.
W dniu negocjatorzy ze strony UE i Zjednoczonego Królestwa poczynili kolejny decydujący krok i osiągnęli porozumienie w sprawie projektu umowy o wystąpieniu, w którym w języku prawnym wyrażono postępy osiągnięte w trakcie pierwszego etapu negocjacji. Projekt ten zawierał także tekst prawny w sprawie okresu przejściowego.
W dniu Rada Europejska przyjęła wytyczne w sprawie ram przyszłych stosunków między UE a Zjednoczonym Królestwem.
W dniu negocjatorzy ze strony UE i Zjednoczonego Królestwa opublikowali wspólne oświadczenie, w którym przedstawili dalsze postępy w negocjacjach w sprawie projektu umowy o wystąpieniu.
W dniach 29 czerwca i Rada Europejska (art. 50) dokonała przeglądu stanu negocjacji i potwierdziła jedność 27 państw UE oraz obowiązującą jednolitą strukturę negocjacyjną.
Po 17 miesiącach negocjacji, w dniu , Rada Europejska poczyniła decydujący krok w negocjacjach w sprawie brexitu i zatwierdziła umowę o wystąpieniu dotyczącą warunków uporządkowanego wyjścia Zjednoczonego Królestwa z UE oraz deklarację polityczną określającą ramy przyszłych stosunków między UE a Zjednoczonym Królestwem.
Rząd Zjednoczonego Królestwa nie otrzymał jednak od parlamentu krajowego poparcia niezbędnego do podpisania i ratyfikowania umowy o wystąpieniu, dlatego zwrócił się z prośbą do Rady Europejskiej (art. 50) o przedłużenie okresu przewidzianego w art. 50 ust. 3 TUE. Rada Europejska (art. 50) przedłużyła ten okres początkowo do dnia , a następnie do dnia
Po ustąpieniu Theresy May ze stanowiska premiera nowy rząd Zjednoczonego Królestwa zaproponował zmianę załączonego do umowy o wystąpieniu protokołu w sprawie Irlandii i Irlandii Północnej, który został zatwierdzony w dniu przez Radę Europejską. Rząd Zjednoczonego Królestwa zaproponował również wprowadzenie zmian w deklaracji politycznej zatwierdzonej w dniu , aby odzwierciedlić odmienny poziom ambicji nowego gabinetu w odniesieniu do przyszłych stosunków z UE.
We wrześniu 2019 r. wznowiono rozmowy między negocjatorami ze strony UE a negocjatorami ze strony Zjednoczonego Królestwa. W dniu negocjatorzy osiągnęli porozumienie w przedmiocie zmienionego tekstu protokołu w sprawie Irlandii i Irlandii Północnej oraz zmienionego tekstu deklaracji politycznej. Także w dniu Rada Europejska (art. 50) zatwierdziła zmienioną umowę o wystąpieniu i zmieniony tekst deklaracji politycznej.
W dniu Zjednoczone Królestwo zwróciło się o przedłużenie terminu zakreślonego na dzień Aby dać więcej czasu na dokończenie procesu ratyfikacji umowy o wystąpieniu, Rada Europejska (art. 50) przyjęła, w porozumieniu ze Zjednoczonym Królestwem, decyzję o przedłużeniu okresu przewidzianego w art. 50 do dnia
Umowa o wystąpieniu i deklaracja polityczna w sprawie ram przyszłych stosunków
Umowa o wystąpieniu jest w pełni zgodna z podstawowymi zasadami określonymi w wytycznych Rady Europejskiej (art. 50), których celem jest stworzenie pewności prawa oraz ochrona interesów UE w sprawach, w których brexit wywołuje niepewność. Dotyczy to w szczególności praw obywateli, porozumienia finansowego, uniknięcia twardej granicy na wyspie Irlandii oraz silnego systemu zarządzania, z zachowaniem roli Trybunału Sprawiedliwości w zakresie wykładni prawa unijnego.
Proces ratyfikacji
W dniu Unia Europejska i Zjednoczone Królestwo podpisały umowę o wystąpieniu. Po wyrażeniu zgody przez Parlament Europejski w dniu i po podjęciu przez Radę w dniu decyzji o zatwierdzeniu umowy o wystąpieniu weszła ona w życie z dniem
Okres przejściowy
W umowie o wystąpieniu przewidziano okres przejściowy, który potrwał do dnia Mógł on zostać przedłużony raz, o rok lub o dwa lata, przy czym decyzja w sprawie ewentualnego przedłużenia musiała zostać podjęta wspólnie przez UE i Zjednoczone Królestwo przed dniem W okresie przejściowym prawo UE miało zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa i na jego terytorium. UE traktowało Zjednoczone Królestwo jak gdyby było ono państwem członkowskim. Wyjątkiem było jego uczestnictwo w pracach instytucji UE i strukturach zarządzania UE.
Negocjacje w sprawie przyszłego partnerstwa
W okresie przejściowym Zjednoczone Królestwo prowadziło negocjacje na temat przyszłych stosunków z Unią Europejską.
Pismo z dnia od premiera Zjednoczonego Królestwa do przewodniczącego Rady Europejskiej
Więcej informacji
Źródło: Komisja Europejska, EUR-Lex