Szanowni Państwo, Członkowie Związku Pracodawców Polska Miedź

Uprzejmie informuję, że do konsultacji publicznych skierowany został projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia działań Inspekcji Ochrony Środowiska (UDER81).

Przedmiotowy projekt aktu prawnego wraz Uzasadnieniem oraz Oceną Skutków Regulacji zgodności dostępny jest na stronach Rządowego Centrum Legislacji pod adresem:

https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12406907/katalog/13185411#13185411

Uprzejmie proszę o przekazywanie ewentualnych uwag, opinii i stanowisk do projektu w terminie do 18 lutego 2026 roku na adres: kuydowicz@pracodawcy.pl w formie tabeli uwag przesyłanej w załączeniu w wersji elektronicznej umożliwiającej edytowanie tekstu.

W wyniku dokonanej analizy funkcjonowania Inspekcji Ochrony Środowiska (IOŚ) zaobserwowano nieefektywność w zakresie działalności kontrolnej i podejmowanych działań pokontrolnych wynikających z naruszeń prawa stwierdzanych przez ograny IOŚ.

1. Przepis art. 12 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 425, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o Inspekcji Ochrony Środowiska”, (na podstawie, którego wojewódzki inspektor ochrony środowiska (wioś) może w trakcie kontroli wydać decyzję w przedmiocie wstrzymania działalności w zakresie stwarzającym zagrożenie zdrowia lub życia ludzi albo zagrożenie zniszczenia środowiska lub oddania do użytku obiektu budowlanego, zespołu obiektów lub instalacji niespełniających wymagań ochrony środowiska) obecnie nie określa trybu i sposobu działania organu mającego na celu podjęcie wstrzymanej działalności.
2. Występuje niespójność w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r. poz. 960, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą – Prawo wodne” i ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647, z późn. zm.) w zakresie definicji laboratorium akredytowanego – zasadnym jest ujednolicenie brzmienia.
3. Stwierdzono następujące kwestie, powodujące obciążenie IOŚ i marszałków województw:
   1. długotrwałość procesu wydawania zezwoleń i pozwoleń w oparciu o art. 41a ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1587, z późn. zm.), zwanej dalej “ustawą o odpadach”. W świetle danych pochodzących od marszałków województw oraz starostów, proponowana zmiana jest uzasadniona oraz pilna do wdrożenia. Z powołanych wyżej danych wynika, że na dzień 31 grudnia 2024 r. do rozpatrzenia przez właściwe organy pozostawało łącznie 1 410 wniosków o dostosowanie decyzji administracyjnych do przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1592), co stanowiło około 13 % wszystkich złożonych wniosków. Po stronie marszałków województw nie rozpatrzono jeszcze 1 070 wniosków, co stanowi około 22 % spośród 4 818 złożonych wniosków, natomiast po stronie starostów w toku pozostaje 340 wniosków, czyli około 6 % z ogólnej liczby 6 110 wniosków. Istotne jest, że procedura dostosowania zezwoleń do wprowadzonych w 2018 r. regulacji ustawy o odpadach trwa już około 6 lat, co jednoznacznie wskazuje na przewlekłość oraz złożoność procesu administracyjnego w tym zakresie. Z analizy dostępnych informacji wynika, że jednym z głównych czynników wpływających na wydłużanie się postępowań są opóźnienia w przeprowadzaniu wspólnych kontroli przez wioś z właściwym organem – marszałkiem województwa lub starostą. Obserwowany od 2018 r. model proceduralny, będący następstwem wejścia w życie powołanej wyżej ustawy, w praktyce generuje liczne trudności organizacyjne i administracyjne, wpływające bezpośrednio na tempo i skuteczność procesu wydawania nowych lub zmieniania istniejących decyzji administracyjnych w obszarze gospodarowania odpadami,
   1. w art. 41a ust. 3 ustawy o odpadach nie określono terminu wydania postanowienia, brak określenia ram czasowych powodował dowolność w prowadzenie postępowania, w dotychczasowej praktyce zdarzały się przypadki, w których wydanie postanowienia znacznie przekraczało przewidziane ramy czasowe, a postępowania trwały nawet do 9 miesięcy.
   1. brak obowiązku przekazywania przez właściwy organ zweryfikowanej i kompletnej dokumentacji niezbędnej do przeprowadzenia kontroli,
   1. brak obowiązku umieszczania przez organ ochrony środowiska w wydawanym zezwoleniu informacji o negatywnej opinii wioś wraz z uzasadnieniem o jej nieuwzględnieniu,
   1. brak w ustawie o odpadach definicji „istotnej zmiany zezwolenia na zbieranie odpadów, zezwolenia na przetwarzanie odpadów lub pozwolenia na wytwarzanie odpadów uwzględniającego zbieranie lub przetwarzanie odpadów”.
4. Dotychczasowe regulacje art. 42, art. 46 i art. 194 ustawy o odpadach, przewidujące niski próg łącznej kwoty kar (150 tyś zł), mogły prowadzić do nadmiernego ograniczania dostępu do rynku legalnym podmiotom, które dopuściły się incydentalnych, mało istotnych naruszeń, niemających realnego wpływu na środowisko. Zgodnie z danymi, uzyskanymi ze sprawozdania OŚ-2b, w 2024 r. za nieprzestrzeganie przepisów ustawy o odpadach wioś wydali 1915 ostatecznych decyzji wymierzających administracyjne kary pieniężne na łączną kwotę 33 448 525,00 zł.

Należy wskazać, że przepisy zawarte w art. 42 ust. 3a pkt 4 lit. b i pkt 5 lit. b oraz w art. 46 ust. 1e pkt 1 lit. b i pkt 2 lit. b ww. ustawy, zgodnie z którymi łączna wysokość administracyjnych kar pieniężnych za naruszenia, o których mowa w art. 194 ustawy o odpadach, nie może przekraczać kwoty 150 000 zł, zostały wprowadzone ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1579, z późn. zm.), która weszła w życie w dniu 6 września 2019 r., a więc ponad 5 lat temu. Upływ czasu jest tu istotny z uwagi na fakt, iż na przestrzeni ostatnich lat doszło do zmian w przepisach ustawy o odpadach, w tym m.in. zmian brzmienia art. 194 ust. 1 ww. ustawy, polegających na rozszerzeniu katalogu naruszeń przepisów prawa sankcjonowanych administracyjną karą pieniężną. W momencie wejścia w życie ww. ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw administracyjną karą pieniężną nie były objęte naruszenia polegające choćby na zlecaniu wykonywania obowiązku gospodarowania odpadami podmiotom, które nie uzyskały wymaganych decyzji lub wymaganego wpisu do rejestru, wbrew przepisom art. 27 ust. 2 (art. 194 ust. 1 pkt 3a ustawy o odpadach w obecnym brzmieniu) czy nieprowadzeniu ewidencji odpadów albo prowadzeniu tej ewidencji w sposób nieterminowy lub niezgodnie ze stanem rzeczywistym (art. 194 ust. 1 pkt 5b ustawy o odpadach w obecnym brzmieniu).

Podsumowując powyższe należy podkreślić, że obecnie (w 2025 r.) katalog naruszeń wskazanych w art. 194 ustawy o odpadach jest bardziej obszerny, niż miało to miejsce w 2019 r., w związku z czym podmioty prowadzące działalność w zakresie gospodarki odpadami, w przypadku wymierzenia im administracyjnych kar pieniężnych za naruszenia ww. przepisu w ostatnich 10 latach, obarczone są większym ryzykiem przekroczenia progu wskazanej kwoty, tj. 150 000 zł, niż miało to miejsce w momencie wprowadzania przepisów, tj. w 2019 r. Powyższe może w konsekwencji prowadzić do nadmiernego ograniczenia dostępu do rynku gospodarki odpadami legalnym podmiotom, które dopuściły się często incydentalnych naruszeń, niemających realnego wpływu na życie i zdrowie ludzi i środowisko.

O zasadności powyższego stanowiska świadczy również sytuacja na krajowym rynku związana ze wzrostem inflacji na przestrzeni lat, a co za tym idzie spadkiem siły nabywczej złotego. Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego ceny towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2019 r. wzrosły o 2,4 % w porównaniu z analo¬gicznym miesiącem 2018 r., natomiast ceny towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2025 r. wzrosły o 4,0 % w porównaniu z analogicznym miesiącem 2024 r.

• W wyniku dokonanych analiz stwierdzono, że w ustawie – Prawo wodne należy zastąpić obowiązek uiszczenia opłaty wymierzanej na podstawie art. 109 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo wodne za stwierdzone w trakcie kontroli naruszenie karą grzywny w wysokości od 500 zł do 5000 zł. Oprócz tego dostrzeżono problemy z egzekwowaniem wymogów określonych w:
  • art. 105b ust. 6 ustawy – Prawo wodne, tj. obowiązku doręczenia, właściwemu ze względu na miejsce stosowania nawozów organowi IOŚ, nie później niż do dnia rozpoczęcia stosowania nawozów, kopii planu nawożenia azotem wraz z kopią pozytywnej opinii okręgowej stacji o tym planie,
  • art.105a ust. 3 i art. 105b ust. 1 ustawy – Prawo wodne, tj. posiadania pozytywnej opinii okręgowej stacji o planie nawożenia azotem albo posiada plan nawożenia azotem opracowanego zgodnie z art. 105a ust. 3.

Powyższe wymogi również powinny być objęte karą grzywny w wysokości od 500 zł do 5000 zł.

• Istnieje konieczność pilnego uzupełnienia obowiązujących przepisów prawa w zakresie współpracy IOŚ m.in. z państwowymi osobami prawnymi oraz zasad pozyskiwania danych na potrzeby działalności kontrolnej IOŚ w obszarze m.in. przechowywania i stosowania nawozów oraz obsady ferm hodowlanych (dane te posiada Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt).

W odniesieniu do problemów wskazanych powyżej rekomenduje się działanie legislacyjne, w tym działania o charakterze deregulacyjnym, zmierzające do:

1. uregulowania sposobu postępowania organów IOŚ w przypadkach, gdy decyzją wydaną na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o IOŚ wstrzymano działalność zakładu w zakresie stwarzającym zagrożenie zdrowia lub życia ludzi albo zagrożenie zniszczenia środowiska lub oddanie do użytku, obiektu budowlanego, zespołu obiektów lub instalacji niespełniających wymagań ochrony środowiska, a zakład usunął stwierdzone nieprawidłowości. Przewiduje się, że po stwierdzeniu, że ustały przyczyny wstrzymania działalności stwarzającej zagrożenie zdrowia lub życia ludzi albo zagrożenie zniszczenia środowiska lub, oddania do użytku obiektu budowlanego, zespołu obiektów lub instalacji niespełniających wymagań ochrony środowiska, wioś, na wniosek zainteresowanego, wyraża w drodze decyzji zgodę na podjęcie wstrzymanej działalności lub oddania do użytkowania. Zaproponowane rozwiązanie ujednolica sposób postępowania organów IOŚ, gdyż jest wzorowany na art. 372 ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz art. 32 ustawy o odpadach;
2. ujednolicenia w ustawie – Prawo wodne oraz w ustawie – Prawo ochrony środowiska rozumienia laboratorium akredytowanego, poprzez wskazanie, że w aktach tych jest mowa o laboratorium akredytowanym w rozumieniu ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku;
3. zmniejszenia obciążeń IOŚ i marszałków województw przez:
4. zmianę z obowiązkowego na fakultatywny udziału przedstawiciela właściwego organu wydającego zezwolenie w kontroli przeprowadzanej na podstawie art. 41a ust. 1 ustawy o odpadach. Udział ten będzie miał miejsce wówczas, gdy właściwy organ uzna to za zasadne. Zmiana ta nie pozbawia właściwego organu możliwości udziału w kontroli, a jedynie pozostawia mu swobodę co do decyzji w jego uczestnictwie,
5. określenie w art. 41a ust. 3 ustawy o odpadach terminu wydania postanowienia, a także wprowadzenie możliwości milczącego zakończenia postępowania. Maksymalny termin na wydanie postanowienia przez wioś to 14 dni od dnia zakończenia kontroli, którą wioś przeprowadza w terminie 50 dni od dnia wpłynięcia wniosku o przeprowadzenie kontroli. W przypadku otrzymania zawiadomienia o braku możliwości przeprowadzenia kontroli, właściwy organ odmawia wydania zezwolenia,
6. wprowadzenie obowiązku przekazywania przez właściwy organ zweryfikowanej i kompletnej  dokumentacji niezbędnej do przeprowadzenia kontroli,
7. dodanie w art. 41a ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach obowiązku umieszczania przez organ ochrony środowiska w wydawanym zezwoleniu informacji o negatywnej opinii wioś wraz z uzasadnieniem o jej nieuwzględnieniu,
8. wprowadzenie w art. 3 ustawy o odpadach definicji „istotnej zmiany zezwolenia na zbieranie odpadów, zezwolenia na przetwarzanie odpadów lub pozwolenia na wytwarzanie odpadów uwzględniającego zbieranie lub przetwarzanie odpadów”,

Proponowana zmiana art. 41a ustawy o odpadach przyspieszy rozpatrywanie wniosków o dostosowanie zezwoleń do nowych przepisów prawa oraz skróci czas wydawania decyzji przez organy ochrony środowiska. Zakłada się, że rezygnacja z obligatoryjnej kontroli wioś i przedstawicieli właściwych organów wpłynie na usprawnienie procesu wydawania zezwoleń i pozwoleń w oparciu o art. 41a ustawy o odpadach. Wprowadzenie obowiązku po stronie organów wydających zezwolenia lub pozwolenia uprzedniej weryfikacji wniosków, pozwoli wioś skutecznie realizować obowiązek określony w art. 41a ustawy o odpadach. Ponadto określenie w art. 41a ust. 3 ustawy o odpadach terminu wydania postanowienia, a także wprowadzenie milczącego zakończenia postępowania, ułatwi funkcjonowanie przedsiębiorców na rynku;

• wprowadzenie nowego progu łącznej kwoty kar, określonych w art. 42, art. 46 i art. 194 ustawy o odpadach. Zmiana ta zmniejsza ryzyko nieproporcjonalnego blokowania działalności firm, które wprawdzie popełniły uchybienia, lecz nie prowadzą działalności w sposób rażąco niezgodny z przepisami. Zmiana ta ma charakter racjonalizujący, ponieważ ogranicza ryzyko nadmiernej penalizacji i jednocześnie wzmacnia mechanizmy realnej oceny rzetelności i wpływu danego podmiotu na środowisko;
• zastąpienia wybranych opłat sankcjami karnymi poprzez zmianę ustawy – Prawo wodne oraz dodanie dwóch nowych wykroczeń dotyczących gospodarki nawozami. Proponowana zmiana oraz dodanie dwóch nowych wykroczeń zmniejszy obciążenie administracyjne po stronie IOŚ. Ponadto to rozwiązanie zmniejszy obciążenie administracyjne w zakresie realizacji zadań przez ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej – nie będzie obowiązku corocznego ogłaszania, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość stawek opłaty. Wprowadzenie dwóch nowych wykroczeń, pozwoli na penalizowanie działań oddziałowujących negatywnie na jakość wód powodowaną niewłaściwym przechowywaniem lub stosowaniem nawozów. Regulacja ta dotyczy dużych podmiotów, które prowadzą produkcję rolną oraz działalność, w ramach której są przechowywane nawozy naturalne lub stosowane nawozy, czyli podmiotów, które potencjalne generują największy ładunek zanieczyszczeń. Aktualnie za brak doręczenia kopi planu nawożenia azotem organowi IOŚ, właściwemu ze względu na miejsce stosowania nawozów, nie ma żadnych sankcji prawnych. Natomiast za brak pozytywnej opinii o planie nawożenia azotem lub opracowania planu nawożenia azotem niezgodnie z przepisami w pierwszej kolejności organ IOŚ w drodze decyzji, nakazuje usunięcie uchybień w wyznaczonym terminie. Aktualnie nie ma możliwości nałożenia sankcji pieniężnej. A w przypadku nieusunięcia uchybień w wyznaczonym terminie właściwy organ IOŚ, w drodze decyzji, wstrzymuje prowadzenie chowu lub hodowli zwierząt. Kwestia posiadania należycie opracowanego planu nawożenia dla organów IOŚ jest bardzo istotna, gdyż jest to podstawowy dokument, na podstawie którego kontroluje się prawidłowe stosowanie nawozów w odpowiednich dawkach. Tym samym regulacja ta uszczelni system kontroli i egzekwowania wymagań dotyczących ochrony wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych. Przewiduje się, że wpłynie to pozytywnie na poprawę jakości wód;
• umożliwienie IOŚ planowania i wykonywania kontroli w oparciu o dane, którymi dysponuje ARiMR, przez zmiany w ustawie o Inspekcji Ochrony Środowiska, ustawie – Prawo wodne, ustawie z dnia 4 listopada 2022 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2023 r. poz. 1815, z późn. zm.). Zakłada się, że ww. zmiany przyczynią się do efektywnego wykorzystania zasobów kadrowych IOŚ celem zwiększenia wykrywania wykroczeń przeciwko środowisku, zoptymalizują proces prowadzenia pozostałych postepowań administracyjnych i umożliwią precyzyjne i celowane planowanie oraz wykonywanie kontroli w zakresie przechowywania i stosowania nawozów w oparciu o dane, którymi dysponuje ARiMR.

Z wyrazami szacunku