Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2025/2445 z dnia 26 listopada 2025 r. w sprawie statusu i finansowania europejskich partii politycznych i europejskich fundacji politycznych (Dz.U. L, 2025/2445, 8.12.2025).

W rozporządzeniu (UE, Euratom) 2025/2445 ustanowiono zasady dotyczące statutu, rejestracji, finansowania, przejrzystości, kontroli i sankcji mające zastosowanie do partii politycznych i fundacji politycznych na szczeblu europejskim, aby zapewnić ich właściwe funkcjonowanie w ramach systemu demokratycznego Unii Europejskiej (UE).

Obejmuje ono:

• warunki rejestracji i europejski status prawny (Europejski status prawny to status przyznawany partii politycznej lub fundacji politycznej po jej zarejestrowaniu na szczeblu europejskim, który zapewnia jej uznanie i osobowość prawną we wszystkich państwach członkowskich oraz umożliwia prowadzenie działalności i otrzymywanie finansowania zgodnie z prawem UE.);
• kwalifikowalność do finansowania i przydział środków z budżetu UE;
• zasady dotyczące darowizn, składek i środków własnych;
• przejrzystość, kontrolę i sankcje.

Rozporządzenie ma zastosowanie do finansowania działań rozpoczynających się począwszy od roku budżetowego 2027.

Europejski status prawny partii politycznych i fundacji

Rozporządzenie ustanawia szczegółowe europejskie ramy prawne dla partii politycznych i fundacji politycznych działających na szczeblu europejskim:

• aby uzyskać europejską osobowość prawną, wymagana jest rejestracja u niezależnego organu (Osobowość prawna to zdolność organizacji do posiadania praw i obowiązków wynikających z prawa, takich jak posiadanie mienia, zawieranie umów, wszczynanie postępowań sądowych oraz ponoszenie odpowiedzialności prawnej, która – po nadaniu jej na szczeblu europejskim – jest uznawana we wszystkich państwach członkowskich);
• zarejestrowane podmioty są uznawane we wszystkich państwach członkowskich UE;
• prawo krajowe stosuje się wyłącznie w zakresie nieuregulowanym rozporządzeniem.

Warunki rejestracji

Rejestracja jest uzależniona od spełnienia kryteriów kwalifikowalności, które zapewniają rzeczywistą reprezentację europejską oraz poszanowanie wartości UE:

Europejskie partie polityczne muszą między innymi:

• mieć siedzibę w państwie członkowskim,
• wykazać posiadanie reprezentacji lub poparcia wyborczego w co najmniej jednej czwartej państw członkowskich,
• brać udział lub zobowiązać się do brania udziału w wyborach do Parlamentu Europejskiego,
• szanować wartości, na których opiera się UE,
• realizować cele non-profit;

Europejskie fundacje polityczne (Podmiot formalnie powiązany z europejską partią polityczną i zarejestrowany na szczeblu europejskim, który wspiera i uzupełnia cele tej partii, prowadząc badania, analizy, szkolenia, debaty oraz współpracę zgodne z wartościami, na których opiera się Unia Europejska) muszą między innymi:

• być formalnie powiązane z zarejestrowaną europejską partią polityczną,
• wspierać cele tej partii poprzez badania, debaty, szkolenia i współpracę,
• spełniać równoważne warunki dotyczące wartości i statusu organizacji non-profit.
•  

Wymogi dotyczące zarządzania i przejrzystości

Rozporządzenie określa minimalne zasady organizacyjne i dotyczące przejrzystości w celu wzmocnienia rozliczalności i zaufania publicznego:

• statuty muszą określać struktury zarządzania, procedury podejmowania decyzji oraz zasady zarządzania finansami;
• przepisy wewnętrzne muszą promować równowagę płci, równość oraz zapobieganie molestowaniu;
• kluczowe informacje, w tym statuty, sprawozdania finansowe, darczyńcy, otrzymane środki finansowe oraz sankcje, są udostępniane publicznie poprzez publikację online.

Nadzór ze strony niezależnego organu

Niezależny organ jest odpowiedzialny za rejestrację, monitorowanie i egzekwowanie przepisów:

• weryfikuje on bieżące przestrzeganie zasad dotyczących rejestracji i finansowania;
• może podjąć środki naprawcze i nałożyć sankcje, w tym kary finansowe lub wykreślenie z rejestru;
• decyzje podlegają kontroli sądowej Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Finansowanie z budżetu Unii Europejskiej

W rozporządzeniu określa się kryteria kwalifikowalności do finansowania unijnego oraz zasady jego dystrybucji:

• wyłącznie zarejestrowane europejskie partie polityczne reprezentowane w Parlamencie mogą ubiegać się o finansowanie;
• środki finansowe przydziela się corocznie:
• • 10 % w równych częściach między uprawnione strony,
  • 90 % proporcjonalnie do liczby posłów do Parlamentu Europejskiego;
• ta sama metoda podziału ma zastosowanie do powiązanych europejskich fundacji politycznych;
• Finansowanie unijne może pokryć do 95 % wydatków kwalifikowalnych.

Darowizny, środki własne i limity finansowania

Ścisłe przepisy regulują źródła finansowania, aby zapobiec nadużyciom i ingerencji zagranicznej:

• darowizny od jednego darczyńcy są ograniczone do 18 000 EUR rocznie;
• darowizny anonimowe oraz większość darowizn pochodzących od organów publicznych lub z państw spoza UE są zabronione;
• darowizny przekraczające 12 000 EUR muszą być zgłaszane niezwłocznie;
• zasoby wytworzone we własnym zakresie są ograniczone do:
• • 3 % rocznych dochodów w przypadku partii politycznych,
  • 5 % w przypadku fundacji politycznych;
• Finansowanie unijne nie może być wykorzystywane do finansowania krajowych partii, kandydatów ani kampanii referendalnych.

Kontrola i sankcje

Stopniowy system kontroli i sankcji ma zastosowanie w przypadku nieprzestrzegania przepisów:

• partie i fundacje muszą przedkładać poddane audytowi roczne sprawozdania finansowe oraz informacje o darczyńcach;
• w kontrole zaangażowane są organ i Parlament;
• sankcje mogą obejmować kary finansowe, odzyskanie środków, wykreślenie z rejestru oraz wykluczenie z przyszłego finansowania unijnego.

Więcej informacji

Źródło: Komisja Europejska, EUR-Lex