Ministerstwo Klimatu i Środowiska uruchamia nabór na pilotaż innowacyjnych technologii ograniczających zasolenie Odry. Nabór realizowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) ma wesprzeć poszukiwanie mniej energochłonnych metod odsalania wód kopalnianych i przetestowanie ich w warunkach przemysłowych.

Najważniejsze informacje:

• 16 marca 2026 r. rusza nabór NFOŚiGW na pilotaż innowacyjnych technologii odsalania wód kopalnianych.
• Pilotaż ma być zrealizowany w drodze otwartego naboru technologii, we współpracy z zakładami wydobywczymi. Wnioski będą przyjmowane w drodze otwartego naboru ciągłego. 
• Poszukiwane są rozwiazania, które będą tańsze od tradycyjnych i możliwe do zastosowania na szeroką skalę.

Technologie odsalania wód kopalnianych to jedno z największych wyzwań dla Odry. W ramach prac Międzyresortowego Zespołu ds. Odry zdiagnozowane zostały dwie bariery: wysokie koszty budowy i działania takich instalacji oraz składowanie produktów ubocznych procesu (np. małowartościowej mieszanki minerałów). Aby pomóc w rozwiązaniu tych problemów, zdecydowano o konieczności znalezienia innowacyjnych technologii.

Nabór pilotażu jest realizowany w ramach programu priorytetowego NFOŚiGW: Zmniejszenie uciążliwości wynikających z wydobywania kopalin.

Technologia poszukiwana

Poszukiwane są innowacyjne rozwiązania, które nie będą tak energochłonne jak tradycyjne metody odsalania. Proces ten pochłania bowiem bardzo dużo energii, co generuje wysokie koszty dla zakładów wydobywczych. Jest o główna bariera dla tego typu inwestycji. Kluczowe jest, żeby innowacyjne technologie były przetestowane w realnych warunkach, dlatego warunkiem naboru jest włączenie w pilotaż zakładów wydobywczych.

Jaki problem ma być rozwiązany?

Do Odry każdej doby trafia ok. 6 tys. ton soli, co odpowiada 120 wagonom czystej soli. Wysokie zasolenie jest jedną z przyczyn złego stanu ekologicznego rzeki. Normy środowiskowe związane z zasoleniem są przekroczone na całej długości Odry, czasami kilkukrotnie. Utrzymujące się wysokie zasolenie wód jest jedną z przyczyn pojawienia się w Odrze „złotej algi” – słonowodnego glonu, który w 2022 roku spowodował katastrofę ekologiczną i wciąż zagraża ekosystemom.

Kierunki działań MKiŚ

Celem resortu klimatu i środowiska jest poprawa stanu ekologicznego Odry. W tym celu konieczne są:

• redukcja zasolenia – MKiŚ opracowało Etap I Planu inwestycyjnego sektora górniczego mającego na celu obniżenie zasolenia wód rzeki Odry. Plan ten przewidziany jest do realizacji do 2030 roku.Pierwszym elementem Etapu I jest rozwój retencji wód kopalnianych w okresach niskich stanów wód, co pozwoli ograniczyć efekt kumulacji zanieczyszczeń oraz występowanie wysokich stężeń soli w wodzie.
  • Drugim elementem jest pilotaż innowacyjnych technologii odsalania.
  • Po uzyskaniu wyników pilotażu i wykonaniu dodatkowych analiz, opracowany będzie Etap II planu, obejmujący m.in. inwestycje w instalacje odsalające, co pozwoli na dalszą redukcję zasolenia wód w dorzeczu Odry.
• wdrożenie monitoringu automatycznego wód – w 2026 roku na Odrze będzie zainstalowanych 10 sond (dwie z nich już działają). Docelowo, w ramach zadań Inspekcji Ochrony Środowiska, będzie utworzony ogólnopolski system ostrzegawczy;
• zwiększenie odporności ekosystemów – zwiększenie możliwości finansowania lokalnych projektów w ramach programu FEnIKS;
• wzmocnienie działań ochronnych Międzyodrza – przygotowywany jest długoterminowy program ochrony tego obszaru.

Cel i zakres naboru

Wsparcie finansowe przeznaczone będzie na realizację prac badawczych przez uczelnie akademickie oraz instytuty Polskiej Akademii Nauk. Badania obejmą testowanie efektywnych technologii chroniących wody powierzchniowe przed nadmiernym zasoleniem wynikającym z odprowadzania wód dołowych z zakładów górniczych.  

Finansowanie i terminy

Nabór wniosków ma charakter ciągły i potrwa do 2034 r. Na rok 2026 wydatki dotacyjne związane z programem priorytetowym „Zmniejszenie uciążliwości wynikających z wydobywania kopalin” zostały zaplanowane na poziomie 68 mln zł. W kolejnych latach wysokość środków będzie uzależniona od liczby złożonych wniosków oraz podpisanych umów.

Forma dofinansowania

Dotacja do 100 proc. kosztów kwalifikowanych.

Regulamin naboru: Zmniejszenie uciążliwości wynikających z wydobywania kopalin – Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – Portal Gov.pl

Harmonogram naborów – Informacja znajduje się w Priorytecie 3. Gospodarka o obiegu zamkniętym, w tym gospodarowanie odpadami, ochrona wód i gospodarka wodna; pkt 3.5. Zmniejszenie uciążliwości wynikających z wydobywania kopalin

Wideo informacyjne

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej