Bezpieczeństwo produktów konsumenckich – rozporządzenie GPSR i nowa ustawa o nadzorze nad ogólnym bezpieczeństwem produktów

Wejście w życie nowych przepisów dla wielu przedsiębiorców oznacza konieczność spełnienia obowiązków dotyczących bezpieczeństwa produktów konsumenckich. Chodzi m. in. o oznakowanie wyrobów, analizę ryzyka użytkowania produktu, zapewnienia kanału składania skarg itd.

3 stycznia 2026 r. weszła w życie Ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o nadzorze nad ogólnym bezpieczeństwem produktów (dalej: NadBezProdU). Zastępuje ona obowiązującą uprzednio Ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów.

Celem NadBezProdU jest ustalenie zasad i trybu nadzoru nad bezpieczeństwem produktów wprowadzanych do obrotu lub udostępnianych na rynku krajowym, w duchu obowiązującego już rozporządzenia unijnego General Safety Products Regulation (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów, zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1025/2012 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1828 oraz uchylające dyrektywę 2001/95/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywę Rady 87/357/EWG dalej: GPSR).

Wraz z innymi unijnymi rozporządzeniami, tj. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniającego dyrektywę 2004/42/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011) oraz w sprawie wzajemnego uznawania towarów zgodnie z prawem wprowadzonych do obrotu w innym państwie członkowskim (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/515 z dnia 19 marca 2019 r. w sprawie wzajemnego uznawania towarów zgodnie z prawem wprowadzonych do obrotu w innym państwie członkowskim oraz uchylającym rozporządzenie (WE) nr 764/2008), NadBezProdU zapewnia prawne ramy bezpieczeństwa produktów udostępnianych na rynku oraz nadzoru nad nimi.  

W efekcie w chwili obecnej organy krajowe zostały wyposażone w narzędzia umożliwiające kontrolę i egzekwowanie prawnych obowiązków wynikających z GPSR.

Jednocześnie regulacje z zakresu nadzoru nad ogólnym bezpieczeństwem produktów, a zatem rynku niezharmonizowanego, upodobniły się do systemu nadzoru funkcjonującego na rynku zharmonizowanym.

Istota GPSR

GPSR jest odpowiedzią na specyfikę aktualnego rynku produktów konsumenckich i zawiera zaktualizowane wytyczne mające gwarantować bezpieczeństwo oferowanych produktów. Regulacja ta uwzględnia zaistniałe w ostatnich lata zmiany dotyczące:

• nowych ról podmiotów w ramach łańcucha dostaw;
• handlu elektronicznego;
• ryzyk dla konsumentów: ich zdrowia psychicznego, uzależnień oraz związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencją.

Rodzaje obowiązków

Bezpieczeństwo produktów zakłada realizację szeregu różnych obowiązków sprecyzowanych w GPSR, które są związane z projektowaniem, wytwarzaniem i przygotowaniem produktów do udostępnienia na rynku. Dotyczą one w szczególności:

• przeprowadzenia analizy ryzyk związanych z produktem oraz dokonania analizy możliwych rozwiązań zmierzających do wyeliminowania bądź ograniczenia ryzyk;
• sporządzenia dokumentacji technicznej produktu;
• spełnienia obowiązków w zakresie oznakowania produktów;
• dołączenia jasnych instrukcji i informacji dotyczących bezpieczeństwa produktu;
• zapewnienia kanałów komunikacji przeznaczonych do składania skarg oraz informowania o wypadkach w związku z korzystaniem z produktu.

Dodatkowo GPSR zakłada obowiązki w zakresie:

• podjęcia środków zaradczych w celu doprowadzenia produktu do zgodności z wymogami bezpieczeństwa (w tym wycofanie wyrobu z obrotu lub jego odzyskanie);
• informowania konsumentów w razie zastrzeżeń odnośnie bezpieczeństwa produktów;
• informowania organów nadzoru w kraju udostępnienia produktu w ramach platformy Safety Business Gateway;
• związanym z wystąpieniem wypadków spowodowanych produktem.

Kategorie podmiotów obowiązanych do realizacji wymogów bezpieczeństwa

Co jest istotne, opisane powyższej obowiązki spoczywają nie tylko na producencie czy importerze produktów. GPSR w istotnym zakresie rozszerzyło bowiem zakres podmiotów, które są zobligowane realizować określone, dostosowane do swojej roli, obowiązki zmierzające do zapewnienia bezpieczeństwa produktów.

GPSR adresuje swoje obowiązki do różnych podmiotów, które mogą uczestniczyć w procesie udostępniania produktów konsumentom, w tym, z uwzględnieniem specyfiki aktualnego sposobu prowadzenia sprzedaży, produktów oferowanych do sprzedaży online lub w inny sposób na odległość. Zobowiązania dotyczą także:

• dystrybutora;
• dostawcę usług realizacji zamówień;
• podmiotu odpowiedzialnego w rozumieniu art. 16 ust. 1 GPSR;
• upoważnionych przedstawicieli;
• dostawcy internetowej platformy handlowej bądź usług społeczeństwa informacyjnego.

Na gruncie GPSR oraz NadBezProdU producenta, upoważnionego przedstawiciela, importera, dystrybutora, dostawcę usług realizacji zamówień lub każdą inną osobę fizyczną lub prawną podlegającą obowiązkom związanym z wytwarzaniem produktów lub udostępnianiem ich na rynku, zgodnie ze wspomnianym rozporządzeniem, określa się mianem „podmiotu gospodarczego”.

Organy nadzoru i kontroli

Zgodnie z NadBezProdU nowe kompetencje w zakresie pełnienia nadzoru nad bezpieczeństwem produktów zostały podzielone pomiędzy funkcjonujące już organy:

• Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Prezesa UOKIK), który pełni nadzór nad ogólnym bezpieczeństwem produktów;
• wojewódzkich inspektorów Inspekcji Handlowej (wojewódzcy inspektorzy IH), którzy pełnią funkcje kontrolne.

Dodatkowo organy celne zostały obowiązane do kontroli produktów objętych procedurą celną dopuszczenia do obrotu.

Centralną funkcję w systemie nadzoru nad bezpieczeństwem produktów pełni Prezes UOKiK, który:

• jest jednolitym urzędem łącznikowym;
• tworzy krajową strategię nadzoru rynku;
• realizuje wzajemną pomoc transgraniczną w zakresie ogólnego bezpieczeństwa produktów;
• wykonuje zadania pojedynczego punktu kontaktowego systemu wczesnego ostrzegania Safety Gate;
• przyjmuje zawiadomienia dotyczące nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa produktów;
• publikuje na swojej stronie internetowej treści wydawanych decyzji.

Wystąpienie miękkie

NadBezProdU wprowadza nową, nieformalną ścieżkę realizacji zadań przez powyższe organy w formie „wystąpienia miękkiego”. Zarówno Prezes UOKiK, jak i wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej, bez potrzeby wszczynania postępowania i kontroli, mogą wystąpić do:

• podmiotu gospodarczego;
• dostawcy internetowej platformy handlowej;
• dostawcy usług społeczeństwa informacyjnego;

w sprawach z zakresu bezpieczeństwa produktu i jego zgodności z GSPR i uzyskać tą drogą, szybciej i mniej formalną ścieżką, konieczne informacje lub dokumenty.

Instrument ten opiera się na dobrowolnej współpracy z organem nadzoru i pozwala adresatowi takiego wystąpienia na przedstawienie swojego stanowiska w badanej sprawie. Brak współpracy ze wspomnianymi wyżej organami jest jak najbardziej dopuszczalny, jednak w perspektywie może się wiązać ze wszczęciem odpowiedniego postępowania.

Postępowanie kontrolne – wszczęcie postępowania

Wojewódzki inspektor IH jest uprawniony do prowadzenia planowanych i doraźnych kontroli – zarówno z urzędu, jak i na wniosek Prezesa UOKiK. Kontroli podlegają wszystkie podmioty odpowiedzialne za ogólne bezpieczeństwo produktów w całym łańcuchu dostaw

Wszczęcie kontroli następuje bez zawiadomienia.

Przebieg kontroli

W toku kontroli w celu weryfikacji bezpieczeństwa produktu i jego zgodności z GPSR możliwe jest żądanie przez wojewódzkich inspektorów IH:

• przedstawienia odpowiednich dokumentów, specyfikacji technicznych, danych lub informacji, w tym dostępu do oprogramowania;
• informacji o łańcuchu dostaw produktów, ich ilości i innych modelach, jak również o sieci dystrybucji;
• informacji niezbędnych do ustalenia własności stron internetowych.

Mogą oni także sprawdzać bezpieczeństwo produktów, w tym pobierając jego dwie próbki, z których jedną przeznacza się do badań, a druga stanowi próbkę kontrolną.

Co istotne, wojewódzki inspektor IH jest uprawniony do zwrócenia się do innego podmiotu gospodarczego niż kontrolowany, o udostępnienie dokumentów będących w jego posiadaniu

Protokół kontroli prowadzonej w obszarze ogólnego bezpieczeństwa jest podpisywany tylko przez inspektora przeprowadzającego kontrolę.  Kontrolowany może jednak zgłosić uwagi bezpośrednio do protokołu kontroli lub pisemnie w terminie 10 dni roboczych od dnia otrzymania protokołu.

W toku kontroli, jeżeli zostanie stwierdzone, iż istnieją uzasadnione okoliczności wskazujące, że produkt stwarza poważne ryzyko oraz że konieczne jest natychmiastowe działanie, możliwe jest zakazanie przez wojewódzkiego inspektora IH udostępniania produktu na okres do 3 miesięcy. Okres ten może zostać przedłużony w razie wszczęcia postępowania w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktu przez Prezesa UOKiK.

Jeżeli w toku kontroli ujawnią się błędy w oznakowaniu produktów, wojewódzki inspektor IH wzywa do usunięcia wspomnianych nieprawidłowości w określonym terminie.

Uzasadnione okoliczności wskazujące, że produkt stwarza ryzyko lub jest niezgodny z GPSR, powoduje, że sprawa jest przekazywana Prezesowi UOKiK.

Kontrola zdalna i zakup kontrolny

Nowa ustawa zapewnia też szereg rozwiązań dostosowanych do modelu sprzedaży produktów na odległość, w szczególności możliwe jest przeprowadzenie kontroli lub poszczególnych czynności kontrolnych w sposób zdalny, w tym poprzez dokonanie zakupu kontrolnego produktu.

Pozyskanie produktu do badań w typowym trybie żądania różni się od pozyskania produktu w ramach zakupu kontrolnego z uwagi na brak świadomości kontrolowanego co do tożsamości nabywcy w trakcie realizacji zakupu kontrolnego. Zakup kontrolny ma zatem przypominać transakcję realizowaną przez konsumenta.

Postępowanie przed Prezesem UOKiK

Prezes UOKiK wszczyna postępowanie:

• jeżeli wskazują na to wyniki kontroli;
• jeżeli organ nadzoru rynku państwa członkowskiego UE wydał decyzję uznającą produkt za niebezpieczny lub niezgodny z GPSR.

Maksymalny termin jego prowadzenia wynosi 4 miesiące od dnia wszczęcia.

Prezes UOKiK jest uprawniony do zakazania stronie postępowania udostępniania na rynku produktu, jego oferowania lub prezentowania do czasu zakończenia postępowania.

Decyzje Prezesa UOKiK

Prezes UOKiK, w razie stwierdzenia, że produkt jest produktem niebezpiecznym lub niezgodnym z GPSR, może:

• nakazać wyeliminowanie ryzyk stwarzanych przez produkt;
• nakazać zapewnienia zgodności z GPSR w określonych zakresie;
• umieścić na produkcie ostrzeżenia o ryzyku;
• określić warunki udostępniania produktu na rynku;
• nakazać poinformowanie użytkowników końcowych lub opinię publiczną o ryzykach;
• zakazać udostępniania produktu na rynku;
• nakazać usunięcie z interfejsu online informacji o produkcie lub zamieszczenie ostrzeżenia dotyczącego produktu;
• nakazać wycofanie produktu z rynku, jego odzyskanie lub zniszczenie.

Środki mogą być stosowane pojedynczo, łącznie i są dostosowywane do okoliczności sprawy, ryzyka i produktu. Istotnym uprawnieniem jest możliwość zainicjowania kontroli w celu stwierdzenia, czy decyzja nakładająca określone środki została wykonana

Dostawcy platform internetowych i usług społeczeństwa informacyjnego

Z uwagi na istotną rolę handlu elektronicznego wprowadzono nowe rozwiązanie. Jeżeli Prezes UOKiK wyda decyzję nakazującą usunięcie z interfejsu online informacji o produkcie lub zamieszczenie ostrzeżenia dotyczącego produktu, która nie została przez podmiot gospodarczy wykonana, wówczas Prezes UOKiK:

• nakazuje dostawcy internetowej platformy handlowej usunięcie treści dotyczących oferty produktu zamieszczonej w ramach platformy, uniemożliwienie dostępu do tych treści lub zamieszczenie ostrzeżenia dotyczącego tych treści;
• nakazuje dostawcy usług społeczeństwa informacyjnego ograniczenie dostępu do interfejsu online, o ile konieczne jest podjęcie natychmiastowego działania w celu wyeliminowania ryzyka produktu.

Kary za nieprzestrzeganie przepisów

Czynnikiem mobilizującym uczestników obrotu do przestrzegania obowiązków związanych z bezpieczeństwem produktu są przewidziane przez ustawodawcę administracyjne kary pieniężne.

Kary te zostały przewidziane w razie uchybień najistotniejszym obowiązkom wynikającym z NadBezProdU oraz GPSR i zostały dostosowane do roli konkretnych podmiotów w procesie udostępniania produktów i wagi ich obowiązków.

Znaczenie dla przedsiębiorców

Wejście w życie NadBezProdU powoduje, że spełnienie obowiązków dotyczących bezpieczeństwa produktów i ich dostosowania do wymogów wynikających z GPSR może być już weryfikowane przez odpowiednie organy.

Oznacza to, że szerokie grono podmiotów uczestniczących w obrocie produktami przeznaczonymi dla konsumentów, chcąc uchronić się przed negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z nieprzestrzegania wymogów wynikających z GPSR, powinno zweryfikować:

• czy i w jakim zakresie spoczywają na nich obowiązki wynikające z GPSR;
• jeżeli tak – czy dopełnili wszystkich działań zmierzających do realizacji tychże obowiązków.

Przedsiębiorcy powinni pamiętać, że aktualnie konieczność czuwania nad bezpieczeństwem produktów i wykonywania decyzji w zakresie bezpieczeństwa produktów konsumenckich dotyczy nie tylko podmiotów produkujących lub wprowadzających do obrotu produkt, ale także funkcjonujących na rynku w innym charakterze.

adw. Aleksandra Kucharska, www.adwokat-kucharska.pl, Usługi Prawne dla Biznesu

Więcej szczegółów pod linkiem PARP

Źródło: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Enterprise Europe Network