Szanowni Państwo, Członkowie Związku Pracodawców Polska Miedź

Uprzejmie informuję, że do konsultacji publicznych skierowany został projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (m.in. Prawa geologicznego i górniczego – UC148).  

Przedmiotowy projekt aktu prawnego wraz z Uzasadnieniem, Oceną Skutków Regulacji oraz Tabelą zgodności dostępny jest na stronach Rządowego Centrum Legislacji pod adresem:

https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12409350/katalog/13198008#13198008

Uprzejmie proszę o przekazywanie ewentualnych uwag, opinii i stanowisk do projektu w terminie do 30 kwietnia 2026 roku na adres: kuydowicz@pracodawcy.pl w wersji elektronicznej umożliwiającej edytowanie tekstu.

Projekt ustawy ma na celu pełne wdrożenie postanowień Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1203 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne i zastępującej dyrektywy 2008/99/WE i 2009/123/WE, a ponadto ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska naturalnego. W świetle kryzysu klimatycznego i bioróżnorodności, przestępstwa przeciwko środowisku stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń globalnych. Degradacja środowiska stanowi nie tylko zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego, ale również stworzyła przestrzeń do nadużyć i działań przestępczych związanych m. in. z nieodpowiednim gospodarowaniem odpadami. W ostatnim czasie obserwowany jest wzrost liczby przestępstw przeciwko środowisku, także o charakterze transgranicznym, wykraczających poza granice państw członkowskich, w których są popełniane. Takie przestępstwa stanowią zagrożenie dla środowiska i w związku z tym wymagają stosownej i skutecznej reakcji, wiążącej się często z koniecznością efektywnej współpracy transgranicznej. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1203 wprowadziła i ujednoliciła nowe definicje przestępstw, co przyczyni się do skutecznej walki z przestępczością środowiskową na terenie całej Unii Europejskiej, z uwagi na m. in. spełnienie wymogu podwójnej karalności. Wdrożenie postanowień dyrektywy ułatwi również polskim organom ścigania współpracę z innymi organami ścigania w krajach UE. Ponadto wspólne unijne standardy co do wysokości kar za przestępstwa środowiskowe sprawią, że przestępcy nie będą mogli uciekać z działalnością do krajów o łagodniejszych karach.

Nie ma możliwości zapewnienia transpozycji wymogów 2024/1203 bez nowelizacji przepisów rangi ustawowej, ponieważ w polskim porządku prawnym kwestie te są regulowane na poziomie ustawowym.

Zmiany w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny

Projekt przewiduje modyfikację dyspozycji obowiązującego art. 171 k.k., zgodnie z którym penalizowane będzie, wyrabianie, przetwarzanie, gromadzenie, posiadanie, przywożenie, wywożenie, posługiwanie się lub handel – wbrew zakazowi, bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom – produktem, substancją lub przyrządem wybuchowym, materiałem radioaktywnym, urządzeniem emitującym promienie jonizujące lub innym przedmiotem lub inną substancją, która może sprowadzić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób, mienia w wielkich rozmiarach, albo może spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza, powierzchni ziemi, lub zniszczenie lub istotną szkodę ekosystemu albo w świecie roślinnym lub zwierzęcym. Wprowadzone zostaną również dodatkowe formy popełnienia przestępstwa: forma nieumyślna, typ kwalifikowany, w którym projektodawca, w celu zapewnienia spójności z innymi przepisami części szczególnej k.k., wprowadził także znamię ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób, a także typ kwalifikowany względem formy nieumyślnej, zagrożony maksymalną karą przynajmniej 5 lat pozbawienia wolności, a wyróżniony ze względu na następstwo w postaci śmierci człowieka.

Poczynić w tym miejscu należy uwagę o charakterze przekrojowym. Projektodawca posłużył się występującą już dotychczas w kodeksie karnym formułą „woda, powietrze lub powierzchnia ziemi” (art. 182 § 1, art. 183 § 1, art. 184 § 1, art. 185 § 1), pomimo iż dyrektywa w przepisie art. 3 ust. 2 stosuje formułę „powietrza, gleby lub wody”. Wskazać zatem trzeba, że pojęcie „gleby” w krajowym porządku prawnym zawiera się w pojęciu „powierzchni ziemi”. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 25 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647, 1080, 1812 i 1863 oraz z 2026 r. poz. 176 i 426) przez powierzchnię ziemi rozumie się „ukształtowanie terenu, glebę, ziemię oraz wody gruntowe”. Przepis ten w dalszej swojej treści wskazuje na rozróżnienie pomiędzy glebą i ziemią, co jednak istotne, oba te pojęcia (jak również ukształtowanie ternu i wody gruntowe) znajdują się w zakresie definicji powierzchni ziemi.

Na zasadność stosowania definicji wynikającej z art. 3 pkt 25 Prawa ochrony środowiska wskazują przedstawiciele doktryny prawa. Dlatego też zarówno w projektowanych przepisach kodeksu karnego, jak i w pozakodeksowych przepisach o charakterze prawnokarnym projektodawca zdecydował się posłużyć odwołaniem do powierzchni ziemi, nie zaś gleby.

Działania bezpośrednio ingerujące w gatunki objęte ochroną w ich środowisku naturalnym, takie jak zabijanie/niszczenie, chwytanie/zrywanie, ranienie/uszkadzanie, będą spenalizowane na podstawie zmienianego art. 181 k.k. Przepis ten zostanie także skorygowany językowo, poprzez odwołanie się do zabijania lub ranienia zwierząt, a nie niszczenia lub uszkadzania. Czyny zabronione związane z działaniami już po usunięciu okazów chronionych ze środowiska, takie jak wchodzenie w ich posiadanie czy handel nimi, zostaną spenalizowane w znowelizowanym art. 127a ustawy o ochronie przyrody, a siedliska przyrodnicze będą podlegały ochronie prawnokarnej na mocy projektowanego art. 127b ustawy o ochronie przyrody.

W art. 181 § 2 k.k. zagrożenie karą zostanie zmienione na pozbawienie wolności od 3 miesięcy do lat 5. Ma to zapewnić spójność wewnętrzną aktu prawnego poprzez dostosowanie wymiaru kary do systematyki kar w Kodeksie karnym. Jednocześnie, zgodnie z art. 37a k.k., takie zagrożenie karą w dalszym ciągu pozwala sądowi na wymierzenie kary wolnościowej (grzywny albo ograniczenia wolności), w miejsce pozbawienia wolności.

Zmiany w art. 182 k.k. polegają na dodaniu znamienia wprowadzania do powierzchni ziemi w § 1 oraz dodanie § 1a, który obejmuje wszystkie inne przypadki zanieczyszczenia wody, powietrza lub powierzchni ziemi, to znaczy pole elektromagnetyczne, hałas lub światło. Dodana zostanie także nieumyślna forma popełnienia przestępstwa stypizowana w art. 182 § 2 k.k. oraz typ kwalifikowany stypizowany w art. 182 § 3 k.k.

W art. 183 k.k. rozszerzony zostanie katalog przesłanek bezprawnego postępowania z odpadami niebezpiecznymi określony w art. 183 § 5a k.k. Będzie on obejmował te same czynności, które zostały wskazane w art. 183 § 1 k.k. W art. 185 § 5a pozostawiono także dotychczasowe znamię porzucania odpadów niebezpiecznych w nieprzeznaczonym do tego miejscu, aby nie ograniczać zakresu kryminalizacji względem stanu dotychczasowego, co byłoby sprzeczne z założeniami dyrektywy. Jednocześnie do art. 183 § 5a k.k. wprowadzono rozróżnienie na składowanie i magazynowanie. W celu zapewnienia spójności przepisów i usunięcia obaw o niejednolity zakres kryminalizacji, odwołanie do magazynowania zostało dodane także do art. 183 § 1 k.k.

Konieczna jest także korekta wymiaru kary za czyn z art. 183 § 6 k.k. z takich samych powodów, jakie zostały przywołane w przypadku art. 181 § 2 k.k., przy czym w tym wypadku niespójność systemowa jest jeszcze większa, bowiem żaden inny przepis nie przewiduje kary w wymiarze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 5. Wprowadzenie kary pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 nie wyeliminuje możliwości wymierzenia kary wolnościowej, która w dalszym ciągu będzie mogła zostać orzeczona na podstawie art. 37a k.k.

W celu wdrożenia art. 3 ust. 2 lit. l dyrektywy projekt przewiduje rozszerzenie przesłanek określonych w art. 184 § 1 k.k. poprzez rozróżnienie materiałów od substancji oraz wytwarzania od produkcji. Dodany zostanie także typ kwalifikowany do nieumyślnej formy popełnienia opisywanego czynu zabronionego, zagrożony maksymalną karą w wymiarze przynajmniej 5 lat pozbawienia wolności.

Typ kwalifikowany w zakresie odnoszącym się do art. 182 – 184 k.k. będzie, podobnie jak dotychczas, wyróżniany ze względu na wystąpienie określonego skutku, podczas gdy typ podstawowy będzie typizowany ze względu już na samo zagrożenie jego wystąpienia. Wprowadzony będzie także odrębny typu kwalifikowany, wyróżniany ze względu na analogiczne okoliczności, względem czynów stypizowanych w art. 183 § 5 i 5a (projektowany art. 185 § 1a k.k.), bowiem już w typie podstawowym są one zagrożone karą identyczną jak przewidziana w art. 185 § 1 k.k. Wprowadzanie zaś typu kwalifikowanego, który nie pociąga za sobą surowszej odpowiedzialności byłoby niezgodne z charakterem tej instytucji prawnej.

W odniesieniu do czynów z art. 181 § 2 i 3 k.k., które nie polegają na spowodowaniu zagrożenia, a wystąpieniu określonych zdarzeń, typ kwalifikowany określony w art. 185 § 1 k.k. będzie wyróżniany ze względu na rozmiary wyrządzonego zniszczenia, przy jednoczesnym wyeliminowaniu warunku istotności wyrządzonej szkody z typu podstawowego, co spowoduje, że przesłanki popełnienia tych czynów w typie podstawowym i kwalifikowanym będą jednoznacznie rozróżnione.

Zmiana w art. 186 § 1 k.k. jest konsekwencją zmian w zakresie sankcji wprowadzonych w art. 181 § 2 oraz art. 183 § 6 k.k. i ma na celu dostosowanie tego zagrożenia do systematyki Kodeksu karnego. W tym przypadku także możliwość orzeczenia kary wolnościowej na podstawie art. 37a k.k. zostanie pozostawiona.

Zmiany w ustawie z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2025 r. poz. 636, 718 i 1366 oraz z 2026 r. poz. 187 i 421)

Projekt przewiduje uzupełnienie katalogu przestępstw, w których możliwe jest zarządzenie kontroli operacyjnej, o przestępstwa z art. 171 § 1-3, 5 i 6, art. 183, art. 184 § 1, 2 i 4, art. 185 k.k. oraz z art. 36 i art. 36a ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach.

Zmiany w ustawie z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki.

Nowelizacja art. 35a ust. 1, poszerza katalog substancji zanieczyszczających o substancje wymienione w załącznikach: III (substancje szkodliwe przewożone morzem w opakowaniach), IV (ścieki ze statków) i V (odpady ze statków) do Konwencji MARPOL, których nielegalne usuwanie ze statku podlega karze. Zgodnie z dyrektywą 2005/35/WE do substancji zanieczyszczających zalicza się także pozostałości pochodzące z systemów oczyszczania gazów spalinowych, stąd konieczność uwzględnienia ich w projektowanym przepisie. Sankcja karna określona w tym przepisie w wymiarze od 3 miesięcy do lat 5 pozostaje bez zmian.

Wprowadzenie nowego art. 35b, penalizującego recykling statków, w sposób niezgodny z wymogami unijnymi (rozporządzenie 1257/2013), jest realizacją art. 3 ust. 2 lit h) dyrektywy i stanowi odpowiedź na narastający problem nielegalnego złomowania jednostek, które odbywa się z rażącym naruszeniem norm bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Jednocześnie motyw 19 dyrektywy określa, że na mocy prawa Unii obowiązki określone w tym rozporządzeniu mają zastosowanie wyłącznie do właścicieli statków, zgodnie z definicją zawartą w tym rozporządzeniu.

Wprowadzenie typów kwalifikowanych czynów określonych w art. 35a ust. 1 i art. 35b wynika z koniczność realizacji art. 3 ust. 3 dyrektywy. Konieczność wprowadzenia karalności formy nieumyślnej wynika z kolei z art. 3 ust. 4 dyrektywy.

Zmiana w art. 36aa ust. 4 ma charakter wynikowy i związana jest z wprowadzeniem art. 35b. Czyn polegający na recyclingu statków wbrew wymogom rozporządzenia 1257/2013 będzie przestępstwem, nie zaś, jak dotychczas, deliktem administracyjnym. Zmiana ma na celu unikniecie podwójnej karalności za to samo zachowanie.

Zmiany w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska

Projektowany art. 329a penalizuje eksploatację lub zamykanie instalacji, w której prowadzona jest działalność negatywnie oddziaływująca na środowisko lub w której przechowywane lub stosowane są niebezpieczne substancje lub mieszaniny, w sposób który może zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub może spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza, powierzchni ziemi lub istotne zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym albo innym ekosystemie. Typ podstawowy wprowadza karalność za działania, które stwarzają realne niebezpieczeństwo wystąpienia powyższych skutków, wobec tego możliwe będzie pociągnięcie do odpowiedzialności karnej osób odpowiedzialnych za eksploatację instalacji zanim dojdzie do skutku w postaci skażenia.

Projekt przewiduje łagodniejszą odpowiedzialność dla sprawców działających nieumyślnie, gdy skutek nie nastąpił, co jest istotne w kontekście skomplikowanych procesów technologicznych.

Art. 329a ust. 3-6 wprowadza typy kwalifikowane. Przepis przewiduje surowsze kary, jeżeli w następstwie czynu skutek już nastąpił. Jeżeli skutkiem będzie zniszczenie lub rozległa szkoda dla ekosystemu, wartości środowiskowej lub dla siedliska na terenie chronionym, lub długotrwała szkoda dla jakości wody, powietrza, powierzchni ziemi, sprawca będzie podlegał karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Natomiast jeżeli skutkiem będzie śmierć człowieka, sprawca będzie podlegał karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Nowy art. 329b ma na celu zwalczanie tzw. „samowoli inwestycyjnych” o dużej skali oddziaływania na środowisko. Karalne stanie się wykonywanie prac budowlanych, montowanie instalacji lub systemu lub interwencje w otoczenie naturalne i krajobraz, które podlegają ocenie oddziaływania na środowisko, bez wymaganego zezwolenia i w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub może spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza, powierzchni ziemi lub istotne zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym albo innym ekosystemie.

Typy kwalifikowane przewidziane w art. 329b ust. 2 i 3, zaostrzą odpowiedzialność karną w przypadku, gdy następstwem czynu będą nieodwracalne zniszczenia, rozległe lub długotrwałe szkody. Najsurowszy wymiar kary, od roku do lat 10 pozbawienia wolności, przewidziano, w sytuacji, gdy następstwem „samowoli inwestycyjnej” jest śmierć człowieka.

Zmiany w ustawie z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary

Zmiana w art. 7a u.o.p.z. przewiduje wprowadzenie jednego, wspólnego zakresu możliwej do wymierzenia kary pieniężnej dla wszystkich czynów zabronionych przeciwko środowisku. W każdym wypadku wysokość nakładanej sankcji będzie indywidualnie określana przez sąd, jej minimalna wysokość nie ulegnie zmianie, pozostając na poziomie 10.000 złotych a maksymalna wyniesie 200 000 000 złotych lub nie więcej niż 5% przychodu osiągniętego w roku obrotowym, w którym popełniono czyn zabroniony będący podstawą odpowiedzialności podmiotu zbiorowego.

Zmiana w art. 7a ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (dalej: „u.o.p.z.”) podyktowana jest implementacją art. 7 ust. 3 dyrektywy. Przepis ten już dotychczas określał wysokość kary pieniężnej możliwej do nałożenia na podmiot zbiorowy za czyn zabroniony, wymieniony w art. 16 ust. 1 pkt 8 u.o.p.z. (tj. właśnie czyny zabronione przeciwko środowisku naturalnemu), odmiennie od zasad ogólnych określonych w art. 7 u.o.p.z. Nawet jednak ta zmodyfikowana sankcja nie odpowiada wymogom dyrektywy, stąd konieczna jest interwencja ustawodawcy.

Art. 7 ust. 3 dyrektywy wprowadza wymóg, aby maksymalna wysokość możliwej do wymierzenia kary pieniężnej odpowiadała pewnym warunkom, różnicując jedocześnie wymaganą maksymalną wysokość w zależności od typu przestępstwa (art. 7 ust. 3 lit. a i b). Przenoszenie jednak tego rozróżnienia na grunt prawa krajowego nie znajduje uzasadnienia, stanowiłoby bowiem przejaw zbędnej kazuistyki. Już obecnie, w związku z koniecznością implementacji prawa unijnego, na gruncie u.o.p.z. funkcjonują dwa różne zakresy zagrożenia karą (art. 7 i 7a u.o.p.z.), niecelowe zatem byłoby jeszcze dalsze fragmentaryzowanie tych zakresów poprzez wprowadzanie rozróżnienia uzależnionego od tego, jaki rodzaj czynu zabronionego przeciwko środowisku został popełniony. Projektodawca zdecydował się zatem na wprowadzenie jednego, wspólnego zakresu dla wszystkich czynów zabronionych przeciwko środowisku, odpowiadającego surowszemu z wymaganych przez art. 7 ust. 3 dyrektywy (tj. art. 7 ust. 3 lit a). Przypomnieć należy, że w każdym wypadku wysokość nakładanej sankcji będzie indywidualnie określana przez sąd, zaś jej minimalna wysokość nie ulega zmianie, pozostając na poziomie 10.000 zł.

Jednocześnie dyrektywa daje państwom członkowskim wybór co do sposobu określenia maksymalnego wymiaru kary pieniężnej przez odwołanie do całkowitego światowego obrotu podmiotu zbiorowego w roku poprzedzającym lub przez odniesienie do określonej kwoty (motyw 33). Projektodawca zdecydował się jednak na zastosowanie obu tych przesłanek kumulatywnie według zasad ogólnych obowiązujących na gruncie ustawy, na analogicznej zasadzie, jak ma to miejsce w art. 7 u.o.p.z., tj. poprzez odwołanie do konkretnej kwoty (stanowiącej przybliżony, zaokrąglony odpowiednik wymaganej przez dyrektywę w art. 7 ust. 3 lit a kwoty 40.000.000 euro), lecz z zastrzeżeniem, że będzie to kwota nie wyższa, niż 5% przychodu osiągniętego w poprzednim roku obrotowym.

Zmiana art. 16 ust. 1 pkt 8 u.o.p.z. przewiduje odpowiedzialność podmiotów zbiorowych za czyny zabronione przeciwko środowisku o nowo wprowadzone typy przestępstw, zgodnie z wymogami art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy.

Zmiany w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

W ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody konieczne jest dodanie w art. 5 pkt 30, w którym zdefiniowano „ekosystem” jako dynamiczny zespół roślin, zwierząt, grzybów i mikroorganizmów oraz ich nieożywione środowisko, wspólnie tworzące jednostkę funkcjonalną, i obejmuje siedliska przyrodnicze, siedliska gatunków i populacje gatunków. Zmiana wynika z art. 2 ust. 2 lit. c dyrektywy 2024/1203, gdyż nowelizowane przepisy odnoszą się do tego pojęcia i jednocześnie obowiązujące przepisy nie wprowadzają tego terminu. W projektowanym przepisie zaproponowano definicję zgodną z definicją zawartą w art. 2 lit. c dyrektywy 2024/1203.

Ponadto przewidziane są zmiany w rozdziale 11 – Przepisy karne – ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody z uwagi na konieczność dostosowania przepisów tej ustawy do wymogów dyrektywy nr 2024/1203, która obliguje państwa członkowskie do wprowadzenia określonych działań prawnych we wskazanych w dyrektywie obszarach, w tym surowszych kar za przestępstwa kwalifikowane.

Proponuje się zwiększenie przejrzystości oraz skuteczności egzekwowania przepisów karnych dotyczących naruszeń z zakresu CITES. Projektowane przepisy art. 127a, 128a i 128b ustawy o ochronie przyrody przewidują usunięcie warunkowości uznania danego czynu za kwalifikujący się jako czyn zabroniony, związanej z warunkami lub sposobem, mającym wpływ na zachowanie właściwego stanu ochrony gatunku. Obecne brzmienie ww. regulacji w ocenie służb egzekwujących przepisy CITES uniemożliwia w praktyce ich stosowanie. Ponadto, wątpliwości wzbudza ocenność znamion czynu zabronionego w aktualnym brzmieniu ww. przepisów.

Art. 127a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody który penalizować będzie działania naruszające przepisy odnoszące się do dziko występujących zwierząt, roślin i grzybów objętych ochroną gatunkową. Karane będzie posiadanie, zbywanie lub oferowanie do sprzedaży chociażby jednego okazu, również nieumyślnie. Wprowadzenie przepisu wynika z treści art. 3 ust. 2 lit n dyrektywy nr 2024/1203, nakładającego obowiązek zapewnienia by te czyny objęte były penalizacją.

Dodaje się nowy art. 127b ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody penalizujący działania negatywnie oddziałujące na przedmioty ochrony obszarów Natura 2000 z uwagi na przepis art. 3 ust. 2 lit q dyrektywy nr 2024/1203. W przepisie określono także, że od strony podmiotowej czyn zabroniony może być popełniony umyślnie, jak i nieumyślnie.

Art. 128a ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody otrzymuje nowe brzmienie w związku z koniecznością dostosowania jego treści do art. art. 3 ust. 2 lit o dyrektywy nr 2024/1203. Projekt przewiduje odstąpienie od wymogu badania, czy dany czyn miał wpływ na zachowanie właściwego stanu ochrony gatunku. Ustawodawca zdecydował o utrzymaniu warunku karalności za handel okazami w liczbie „większej niż znikoma”. Jednocześnie zdecydował się na zmodyfikowanie przesłanki z „większej niż nieznaczna” na „większej niż znikoma”, co ma związek z koniecznością zapewnienia spójności z przepisami Kodeksu karnego.

Dodaje się nowy art. 128b ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody z uwagi na przepis art. 3 ust. 2 lit p dyrektywy nr 2024/1203. Przewiduje on kryminalizację czynów dotyczących wprowadzania, udostępniania na rynek Unii Europejskiej lub wywożenia z tego rynku towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów.

Art. 128c ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody stanowi, że jeżeli następstwem czynu określonego w art. 127a ust. 2, art. 128a ust. 2 lub art. 128b ust. 2 jest nieodwracalne albo długotrwałe zniszczenie ekosystemu lub nieodwracalne albo długotrwałe zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym lub nieodwracalne albo długotrwałe istotne obniżenie jakości wody, powietrza, powierzchni ziemi, sprawca podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Zmiany w ustawie z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach

Art. 36 ust. 1 został uzupełniony o znamię czynu zabronionego w postaci wywozu substancji stwarzającej zagrożenie, mieszaniny stwarzającej zagrożenie lub wyrobu zawierającego taką substancję lub mieszaninę. Zaproponowana kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, wynika z konieczności jej dostosowania do art. 5 ust. 2 lit d) dyrektywy. Zmiana ust. 2 tego przepisu wynika z konieczności dostosowania jego brzmienia do art. 3 ust. 2 lit c) ppkt (i) i (ii) dyrektywy, natomiast dodanie ust. 3 z konieczności wdrożenia art. 3 ust. 2 lit c) ppkt (iv), (v) i (vi) dyrektywy.

Odpowiedzialność za skutki kwalifikowane popełnienia czynów określonych w art. 36 ust. 1-3 została uregulowana w art. 36 ust. 4 i 5. W przypadku wystąpienia skutku w postaci nieodwracalnego albo długotrwałego zniszczenia ekosystemu lub nieodwracalnego albo długotrwałego zniszczenia w świecie roślinnym lub zwierzęcym lub nieodwracalnego albo długotrwałego, istotnego obniżenia jakości wody, powietrza, powierzchni ziemi, sprawca będzie podlegał karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Natomiast najsurowszy wymiar kary za popełnienie czynów określonych ust. 1-3, przewidziano w ust. 5. W takim przypadku, gdy następstwem będzie śmierć człowieka, sprawca będzie podlegał karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Wprowadzenie tak ukształtowanego zagrożenia karnego ma na celu zapewnienie proporcjonalności sankcji do stopnia wyrządzonej szkody oraz realizację wymogu zapewnienia kar o charakterze odstraszającym w przypadku najpoważniejszych przestępstw.

Dodawany art. 36a ust. 1 przewiduje karalność produkcji, stosowania, składowania, przywozu lub wywozu rtęci, związków rtęci, mieszanin rtęci oraz produktów z dodatkiem rtęci, wbrew przepisom rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/852. W ust. 2-3 uregulowano typy kwalifikowane tego przestępstwa z uwagi na wystąpienie skutków w postaci nieodwracalnych albo długotrwałych zniszczeń w świecie roślinnym, zwierzęcym lub istotnego obniżenia jakości wody, powietrza, powierzchni ziemi. Podobnie jak w innych przepisach projektu najsurowszy wymiar kary przewidziano za skutki w postaci śmierci człowieka. W ust. 4-6 tego przepisu wprowadzono karalność formy nieumyślnej.

Zmiany w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze

Zgodnie z wymogami dyrektywy, art. 176 ust. 1 P.g.g. przewiduje karalność czynu polegającego na wyrządzeniu znacznej szkody w mieniu lub poważnej szkody w środowisku, popełnionego w warunkach działania sprawcy bez wymaganej koncesji lub zatwierdzonego projektu robót geologicznych, lub z naruszeniem określonych w nich warunków, w zakresie:

• poszukiwania lub rozpoznawania złóż kopalin albo poszukiwania lub rozpoznawania kompleksu podziemnego składowania dwutlenku węgla,
• wydobywania kopalin ze złóż,
• podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji albo podziemnego składowania odpadów, albo podziemnego składowania dwutlenku węgla,

w sposób, który może zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka, może spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi, lub zniszczenie lub istotną szkodę ekosystemu albo w świecie roślinnym lub zwierzęcym.

Zmiana art. 176 ust. 1 przewiduje uzupełnienie tego przepisu o znamiona podejmowania i kończenia działalności w zakresie poszukiwania zasobów naturalnych, ich wydobywania lub składowania bez wymaganych koncesji. Typy kwalifikowane (ust. 2a i 2b) zostały, podobnie jak dotychczas, wyróżniane ze względu na wystąpienie określonego skutku. Konieczność wprowadzenia karalności formy nieumyślnej w ust. 3, wynika z art. 3 ust. 4 dyrektywy. Natomiast wprowadzenie typów kwalifikowanych względem formy nieumyślnej popełnienia omawianego przestępstwa (ust. 4-5), zagrożonego maksymalną karą do 5 lat pozbawienia wolności, jak już wyżej wskazywano, stanowi wykonanie art. 5 ust. 2 lit c w zw. z art. 3 ust. 4 dyrektywy.

Zmiany w ustawie z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin

W zaproponowanym art. 75c ust. 1-3 sankcji podlega wytwarzanie, konfekcjonowanie, wprowadzanie do obrotu, przemieszczenie, składowanie lub stosowanie środka ochrony roślin, który nie uzyskał zezwolenia na dopuszczenie do stosowania w żadnym państwie członkowskim Unii Europejskiej, lub produktu, który imituje środek ochrony roślin, lub podrobionego środka ochrony roślin. Podobnie jak w innych przepisach zmienianych ustaw, wyróżniono typy kwalifikowane tego przestępstwa, które zostały wyróżnione ze względu na wystąpienie określonego skutku. Nie będzie podlegał karze za przestępstwo określone w tym przepisie ten, kto wytwarza środek ochrony roślin, który nie został dopuszczony do stosowania w żadnym państwie członkowskim Unii Europejskiej w ramach prac nad nowymi środkami ochrony roślin lub przemieszcza, przechowuje taki środek w celu jego unieszkodliwienia.

Zmiany w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych

Istotna zmiana polega na wprowadzeniu przepisów karnych w odniesieniu nieprawidłowości w zakresie fluorowanych gazów cieplarnianych, które są szkodliwe dla ochrony środowiska i klimatu. Wdrażane przepisy mają na celu doprowadzenie do ograniczenia, a następnie usunięcia występujących nieprawidłowości w tym zakresie.

Projektowany art. 52a zawiera analogiczne rozwiązania odnoszące się do fluorowanych gazów cieplarnianych, co z kolei stanowi implementację art. 3 ust. 2 lit. t) dyrektywy.

Zmiany w ustawie z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne

Projektowany art. 473a ust. 1 Prawa wodnego penalizuje takie przypadki bezprawnego poboru wód, które – ze względu na swój charakter, intensywność lub skalę – mogą powodować znaczną szkodę dla środowiska wodnego, rozumianego zgodnie z pojęciami i kryteriami wynikającymi z dyrektywy 2000/60/WE. Rozwiązanie to jest komplementarne z administracyjnoprawnym systemem ochrony wód, opartym na pozwoleniach wodnoprawnych, planach gospodarowania wodami oraz programach działań, w zakresie o którym mowa w ustawie z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne.

W ust. 1 projektowanego art. 473a określono podstawowy typ czynu zabronionego polegający na poborze wód powierzchniowych lub wód podziemnych z naruszeniem przepisów ustawy, jeżeli działanie to może powodować znaczną szkodę dla stanu ekologicznego lub potencjału ekologicznego jednolitych części wód powierzchniowych albo dla stanu ilościowego jednolitych części wód podziemnych.

Przewidziana w ust. 1 sankcja w postaci kary pozbawienia wolności do lat 3 ma charakter proporcjonalny do wagi czynu oraz pozostaje w zgodzie z systematyką sankcji karnych przewidzianych w ustawie – Prawo wodne oraz w kodeksie karnym. Ukształtowanie sankcji na tym poziomie realizuje również wymóg skuteczności, proporcjonalności i odstraszającego charakteru sankcji karnych, o którym mowa w dyrektywie.

Wprowadzany w ust. 2 projektowanego przepisu wymóg karalności formy nieumyślnej pozostaje w zgodzie z art. 3 ust. 4 dyrektywy, który wymaga objęcia odpowiedzialnością karną również zachowań wynikających co najmniej z rażącego niedbalstwa, jeżeli mogą one prowadzić do poważnych szkód środowiskowych.

Projektowany ust. 3 art. 473a wprowadza typ kwalifikowany odnoszący się do sytuacji, w których bezprawny pobór wód nie tylko stwarza zagrożenie dla środowiska wodnego, lecz prowadzi do faktycznego wystąpienia szczególnie poważnych następstw w postaci nieodwracalnego albo długotrwałego zniszczenia ekosystemu albo nieodwracalnego albo długotrwałego istotnego obniżenia jakości elementów środowiska. Przepis ten obejmuje zatem przypadki, w których szkoda środowiskowa już się zmaterializowała i ma charakter trwały lub długofalowy, a jej skutki nie mogą zostać usunięte w drodze zwykłych działań naprawczych albo wymagają wieloletnich procesów renaturyzacyjnych.

Zmiany w ustawie z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych

Konieczne są zmiany w ustawie poprzez dodanie w art. 34 ust. 2a-2d określających kwalifikowany typ przestępstwa stypizowanego w art. 34 ust. 1. Projektowane ust. 2a i 2c art. 34 wprowadzają typy kwalifikowane czynów już penalizowanych w ust. 1 i 2 tego przepisu, powiązane z wystąpieniem szczególnie poważnych skutków środowiskowych, takich jak nieodwracalne albo długotrwałe zniszczenie ekosystemu, świata roślinnego lub zwierzęcego albo istotne obniżenie jakości elementów środowiska.

Natomiast projektowane ust. 2b i 2d wprowadzają kwalifikację czynu ze względu na następstwo w postaci śmierci człowieka, co pozostaje w zgodzie z art. 3 ust. 2 dyrektywy, przewidującym, że przestępstwa przeciwko środowisku, które skutkują najpoważniejszymi naruszeniami dóbr prawnych o charakterze osobistym, muszą podlegać surowszej odpowiedzialności karnej.

Wskazać należy, że wprowadzenie powyższych zmian jest konieczne z uwagi na przepisy dyrektywy nr 2024/1203, a wskazany wymiar kary jest zgodny z art. 5 ust. 2 lit b ww. dyrektywy nr 2024/1203.

Ocena Skutków Regulacji zawiera tabelę ze szczegółowym zestawieniem zmian legislacyjnych.

Z wyrazami szacunku