Utworzenie europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) jako jednolitego rynku dla naukowców, wiedzy naukowej i technologii w całej Unii Europejskiej (UE) jest jednym z kluczowych celów UE, jak określono w art. 179 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Nauka, technologia i innowacje mają zasadnicze znaczenie dla zmniejszenia podatności UE na zagrożenia, wzmocnienia jej wiodącej pozycji i strategicznej autonomii w kluczowych dziedzinach technologicznych oraz uwolnienia jej potencjału.

W komunikacie Komisji w sprawie kompasu konkurencyjności dla UE, przyjętym 29 stycznia 2025 r., uwzględniono akt o EPB jako jedno ze sztandarowych działań mających na celu „eliminowanie luki innowacyjnej” w stosunku do innych światowych potęg gospodarczych.

Wniosek będzie się opierał na istniejących inicjatywach takich jak Pakt na rzecz badań naukowych i innowacji, program polityki w zakresie przestrzeni badawczej na lata 2022–2024, program polityki w zakresie przestrzeni badawczej na lata 2025–2027, rezolucja Parlamentu Europejskiego ze stycznia 2024 r., w której wezwano Komisję do przedstawienia wniosku legislacyjnego w sprawie promowania wolności badań naukowych w UE, inicjatywa „Wybierz naukę. Wybierz Europę” oraz stosowne prawodawstwo, w tym dyrektywy.

Celem inicjatywy jest zwiększenie inwestycji w badania i rozwój oraz osiągnięcie celu 3 % PKB, aby poprawić ogólne warunki rozwoju innowacji, ograniczyć rozdrobnienie sektora i zwiększyć konkurencyjność UE.

Wsparcie dla badań naukowych skupi się w większym stopniu na priorytetach strategicznych, priorytety UE i państw członkowskich w zakresie finansowania zostaną lepiej dostosowane oraz promowany będzie swobodny przepływ wiedzy i talentów w całej Europie.

W ciągu ostatnich dwudziestu lat UE nie osiągnęła wyznaczonego przez przywódców UE celu polegającego na przeznaczaniu 3 % PKB na badania i rozwój. Zrealizowanie tego celu inwestycyjnego ma zasadnicze znaczenie, jeżeli UE ma zwiększyć swoje zdolności naukowe, technologiczne i innowacyjne, co z kolei przyczyniłoby się do zwiększenia jej konkurencyjności.