EUDR – Rozporządzenie dotyczące wylesiania

Celem rozporządzenia EUDR jest zapewnienie, aby produkty wprowadzane do obrotu i udostępniane na rynku unijnym, a także wywożone z Unii, nie przyczyniały się do wylesiania ani degradacji lasów na całym świecie. Mimo, że w UE problem jest marginalny, ustanowiono jednakowe przepisy dla produktów pochodzących z UE i spoza niej, aby zapewnić zgodność z zasadami Światowej Organizacji Handlu (WTO).

Zakres przedmiotowy rozporządzenia, czyli jakie produkty podlegają nowym obowiązkom?

Rozporządzenie obejmuje swoim zakresem określone kategorie produktów, wyszczególnione w tabeli załącznika I do rozporządzenia. W katalogu tym odnajdziemy wybrane produkty spożywcze takie jak mięso, czekoladę, kawę, masło, olej, mąkę, ale także szereg produktów z innych sektorów przemysłu, a wśród nich pasy i taśmy przenośnikowe lub napędowe z gumy, opony pneumatyczne, drewno surowe, płyty pilśniowe, płyty wiórowe, opakowania z drewna oraz wiele innych produktów. Ustawodawca posługuje się w stosunku do nich określeniem „odnośne produkty”.

Aby produkt odnośny, a tym samym podmiot udostępniający go w ramach swojej działalności gospodarczej, podlegał przepisom rozporządzenia, musi on zawierać lub być wytworzony z określonych substratów, określanych jako „towary odnośne”. W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego oznacza to również wykorzystanie tych substratów do skarmiania zwierząt. Do „towarów odnośnych” zalicza się bydło, kakao, kawę, palmę olejową, kauczuk, soję oraz drewno

Innymi słowy przepisom rozporządzenia podlegają produkty odnośne, wytworzone lub zawierające określony towar odnośny. Jeśli więc dany produkt zawiera lub został wytworzony przy użyciu jednego lub kilku towarów odnośnych, i należy on do co najmniej jednej z kategorii produktów wymienionych w tabeli załącznika I do rozporządzenia, podlega on jego wymogom, zaś obowiązki wynikające z rozporządzenia będą musiały być realizowane przez podmioty uczestniczące w łańcuchu dostaw takich produktów.

Przykładowo jako produkt odnośny w załączniku do rozporządzenia wskazano olej. Będzie on podlegał przepisom rozporządzenia w sytuacji, gdy zawiera lub został wytworzony przy użyciu soi lub palmy olejowej (towar odnośny); olej wyprodukowany z innych substratów np. rzepaku lub słonecznika nie będzie podlegał przepisom rozporządzenia. Mięso z kolei podlegać będzie przepisom rozporządzenia jako produkt odnośny w sytuacji, gdy zostanie wytworzone z bydła, będącego towarem odnośnym – zgodnie z tabelą załącznika I do rozporządzenia; czekolada lub masło stanowić będą produkt odnośny, gdy jednym z substratów do ich produkcji będzie kakao (towar odnośny).

Należy mieć jednak na uwadze, że tak określony katalog zarówno produktów odnośnych, jak i towarów odnośnych może w przyszłości ulegać zmianom, w tym rozszerzeniu, więc warto na bieżąco nadzorować jego zakres przedmiotowy w stosunku do prowadzonej działalności.

Zakres podmiotowy rozporządzenia, czyli kogo dotyczy?

W odniesieniu do podmiotów zobowiązanych rozporządzenie posługuje się terminami „podmiot” i „podmiot handlowy”. W ich zakresie mieścić się będą osoby fizyczne, osoby prawne,  a także podmioty nieposiadające osobowości prawnej, ale posiadające zdolność do czynności prawnych, wykonujące określone rodzaje działań wobec produktów objętych zakresem rozporządzenia.

Pierwszą grupę zobowiązanych stanowią podmioty wprowadzające odnośne produkty do obrotu, a więc udostępniające (odpłatnie lub nieodpłatnie np. w formie bezpłatnych próbek) odnośne produkty na rynku unijnym po raz pierwszy, w celu ich dystrybucji, konsumpcji lub używania w ramach prowadzonej przez siebie działalności. W zakresie tego pojęcia będą się więc mieściły podmioty będące producentami produktów odnośnych, zarówno pierwotnych, jak i przetworzonych, oraz ich importerzy, a więc podmioty sprowadzające produkty odnośne na obszar celny Unii Europejskiej.

Na marginesie warto też wskazać, że w przypadku, gdy odnośne produkty wprowadzane są do obrotu przez podmiot mający siedzibę poza Unią Europejską, za podmiot zobowiązany uznaje się pierwszą mającą siedzibę w Unii osobę fizyczną lub prawną, która udostępnia takie odnośne produkty na rynku.

Przepisom rozporządzenia będą podlegały również podmioty wywożące produkty odnośne poza obszar celny Unii, a tym samym wymagania zawarte w rozporządzeniu spoczywać będą również na ich eksporterach.

Obok ww. podmiotów zobligowanych do przestrzegania wymagań rozporządzenia, ustawodawca unijny nakłada również szereg obowiązków na podmioty handlowe, a więc podmioty inne niż ww., które w ramach prowadzonej przez siebie działalności udostępniają odnośne produkty na rynku, a więc jako kolejne ogniwo łańcucha dostaw dostarczają produkt w celu ich dystrybucji, konsumpcji lub używania. Innymi słowy podmioty zajmujące się dalszą odsprzedażą takich produktów, wcześniej wprowadzonych już na rynek unijny, również podlegają przepisom rozporządzenia.

Każdy z podmiotów zobowiązanych może wyznaczyć podmiot, który w jego imieniu będzie realizował nałożone rozporządzeniem obowiązki, zachowując jednak pełną odpowiedzialność za zgodność produktu z wymaganiami rozporządzenia.

Wymogi wynikające z rozporządzenia EUDR

Nadrzędnym celem rozporządzenia jest zagwarantowanie, że na rynku unijnym nie są udostępniane, jak również nie są z niego wywożone produkty, które:

1. powodują wylesianie,
2. zostały wyprodukowane niezgodnie z właściwymi przepisami kraju produkcji, w tym przepisami z zakresu ochrony środowiska, praw pracowniczych, praw człowieka chronionych prawem międzynarodowym, regulacji podatkowych, antykorupcyjnych, handlowych lub celnych oraz
3. nie zostały objęte oświadczeniem o należytej staranności.

Mechanizmem służącym realizacji tak postawionego celu, jest zobowiązanie podmiotów za te produkty odpowiedzialnych do zebrania, a następnie przeprowadzenia oceny danych, informacji i dokumentów, pozwalających zagwarantować, że tak określony rozporządzeniem zakaz jest dotrzymywany. W tym celu podmioty zobowiązane będą musiały wdrożyć, stosować i aktualizować w odniesieniu do odnośnych produktów system należytej staranności.

Więcej pod linkiem

Prace legislacyjne – 2025 rok

W dniu 21 października 2025 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia EUDR. Zaproponowane zmiany mają na celu zmniejszenie obciążenia systemu informatycznego EUDR oraz złagodzenie obciążeń administracyjnych dla podmiotów gospodarczych, przy jednoczesnym zachowaniu integralności środowiskowej rozporządzenia oraz jego podstawowego celu, jakim jest walka z globalnym wylesianiem.

W dniu 17 grudnia 2025 r., podczas sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego, przegłosowano i przyjęto ukierunkowane zmiany w rozporządzeniu EUDR.

23 grudnia 2025 roku w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej zostało opublikowane rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/2650 z dnia 19 grudnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2023/1115 w odniesieniu do niektórych obowiązków podmiotów i podmiotów handlowych.

Rozporządzenie to wprowadza następujące zmiany:

1. Odroczenie terminu stosowania rozporządzenia EUDR o jeden rok, tj.:

• do 30 grudnia 2026 r. dla dużych i średnich podmiotów,
• do 30 czerwca 2027 r. dla mikro i małych podmiotów.

2. Ograniczenie obowiązku gromadzenia i przechowywania numerów referencyjnych przez podmioty działające na dalszym etapie łańcucha dostaw oraz podmioty handlowe. Podmioty te nie będą zobowiązane do składania oświadczeń o należytej staranności ani do przekazywania numerów referencyjnych dalej w łańcuchu dostaw. Obowiązek gromadzenia numerów referencyjnych zostanie ograniczony wyłącznie do pierwszego podmiotu działającego na dalszym etapie łańcucha dostaw po podmiocie wprowadzającym produkty do obrotu.
3. Uproszczenie obowiązków dla mikro i małych podmiotów pierwotnych z krajów niskiego ryzyka (np. Polski). Zgodnie z załącznikiem III do rozporządzenia, podmioty te będą zobowiązane do przekazywania jedynie jednorazowej, szacowanej rocznej ilości odnośnych produktów przeznaczonych do wprowadzenia do obrotu lub wywozu.
4. Przeprowadzenie przez Komisję Europejską do dnia 30 kwietnia 2026 r. przeglądu rozporządzenia w celu dalszego uproszczenia jego przepisów.

Więcej pod linkiem

Kluczowe uproszczenia obowiązków – na czym polegają zmiany?

• Redukcja obowiązków w łańcuchu dostaw:
  

Obowiązek składania oświadczeń o należytej staranności (DDS) spoczywać będzie wyłącznie na  podmiocie, który jako pierwszy wprowadza dany produkt na rynek UE. Kolejni uczestnicy łańcucha – głównie podmioty handlowe (ang. traders), będą zwolnieni z konieczności składania własnych DDS. Obowiązek zapewnienia identyfikowalności (traceability) ma zostać ograniczony głównie do pierwszego podmiotu w dalszym łańcuchu dostaw (ang. first downstream operator) i nie będzie odnosił się do wszystkich kolejnych uczestników.

• Zniesienie obowiązku przekazywania numerów DDS na dalszym etapie łańcucha dostaw

Obowiązek przekazywania numerów DDS oraz numerów referencyjnych deklaracji uproszczonych będzie spoczywał wyłącznie na podmiotach (ang. operators), które po raz pierwszy wprowadzają odnośne produkty do obrotu.

• Jednorazowa deklaracja uproszczona:

Mikro- i mali operatorzy pierwotni (ang. micro and small primary operators) zostaną zwolnieni z obowiązku każdorazowego składania DDS na rzecz jednorazowej, uproszczonej deklaracji. Taka deklaracja będzie ważna tak długo, jak długo nie nastąpią istotne zmiany w danych dotyczących produktów lub producenta. Aktualizacja deklaracji będzie wymagana wyłącznie przy pojawieniu się znaczących zmian. Jeśli operator korzysta z krajowej bazy danych, dane będą mogły być przekazywane bezpośrednio do unijnego systemu – wystarczy wtedy uzyskanie identyfikatora deklaracji.

• Nowe podejście do geolokalizacji:

Mikro- i mali operatorzy będą mogli w deklaracjach wskazywać jedynie adres pocztowy wszystkich działek/obiektów, z których pochodzą odnośne towary zawarte w odnośnych produktach lub użyte do ich wytworzenia, zamiast szczegółowych współrzędnych geograficznych działek lub plantacji, na których produkowane są towary objęte EUDR.

• Wyłączenie książek i gazet z zakresu przedmiotowego EUDR

Z załącznika I do rozporządzenia EUDR wykreślono kod ex 49 Książki, gazety, obrazki i pozostałe drukowane wyroby przemysłu poligraficznego, manuskrypty, maszynopisy i plany, z papieru

• Przegląd wpływu regulacji do 30 kwietnia 2026 r.
  

Zgodnie z przyjętymi przez Parlament przepisami, do 30 kwietnia 2026 r. ma zostać również przeprowadzony szczegółowy przegląd (simplification review) wpływu nowych regulacji i oceny poziomu obciążeń administracyjnych. To odrębna procedura względem kompleksowego przeglądu funkcjonowania EUDR, którego termin Rada Unii Europejskiej projektowo ustaliła na 30 czerwca 2030 r.

Warto podkreślić, że podczas finalnego głosowania europosłowie odrzucili szereg poprawek, które miały istotnie zmienić zakres obowiązków EUDR – w szczególności propozycję dotyczącą wprowadzenia nowej kategorii krajów o zerowym ryzyku (ang. „no-risk”), które miałyby być objęte zwolnieniem z obowiązku zachowania należytej staranności i spełnienia jedynie wymogu dotyczącego dokumentacji czy wyłączenia z zakresu przedmiotowego rozporządzenia EUDR skór (ex 4101, ex 4104, ex 4107).

Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi; Enterprise Europe Network; Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości; Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych; KPMG (KPMG Sp. z o.o.)