Szanowni Państwo, Członkowie Związku Pracodawców Polska Miedź

Uprzejmie informuję, że do konsultacji publicznych skierowany został projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (UD383).

Przedmiotowy projekt aktu prawnego wraz z Uzasadnieniem oraz Oceną Skutków Regulacji dostępny jest na stronach Rządowego Centrum Legislacji pod adresem:

https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12409051/katalog/13196872#13196872

Uprzejmie proszę o przekazywanie ewentualnych uwag, opinii i stanowisk do projektu w terminie do 21 kwietnia 2026 roku na adres: kuydowicz@pracodawcy.pl w formie tabeli uwag przesyłanej w załączeniu w wersji elektronicznej umożliwiającej edytowanie tekstu.

Konieczność podjęcia prac legislacyjnych stanowi potrzeba zmiany przepisów odnoszących się do:

1. właściwości miejscowej przemiennej sądów w przypadku powództw o roszczenie wynikające z czynności bankowej przeciwko bankowi,
2. właściwości miejscowej sądów w przypadku powództw z tytułu tzw. sankcji kredytu darmowego,
3. właściwości miejscowej sądów w przypadku powództw wynikających z umów ubezpieczenia, przy uwzględnieniu tzw. polisolokat przez które należy rozumieć umowy ubezpieczenia na życie związane z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, a także umowy ubezpieczenia na życie, w których świadczenie zakładu ubezpieczeń jest ustalane w oparciu o określone indeksy lub inne wartości bazowe, które to umowy zawierają wszystkie istotne postanowienia umów ubezpieczenia na życie, nawet jeśli umowy te w przeważającej mierze służą lokowaniu składek w celach inwestycyjnych.

W obecnym stanie prawnym występuje problem związany ze zwiększonym wpływem spraw związanych z realizacją roszczeń wynikających z czynności bankowych, które są wytaczane bankom. Sprawy te wpływają w większości do sądów wielkomiejskich, a zwłaszcza do sądów apelacji warszawskiej.

Z jednej strony jest to spowodowane tym, że większość banków w Polsce ma swoją siedzibę w Warszawie. Zgodnie bowiem z zasadami dotyczącymi właściwości ogólnej zawartymi w art. 30 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej jako k.p.c.) wyjściowo osoba mająca roszczenie pozywa pozwanego będącego osobą prawną przed sądem miejsca siedziby tego pozwanego.

Z drugiej strony – co jest przyczyną zdecydowanie przeważającą – w k.p.c. co prawda istnieje również możliwość opcjonalnego wyboru alternatywnej właściwości miejscowej sądu umożliwiającej złożenie pozwu przed sądem właściwym dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda, lecz obecna wykładnia art. 372 k.p.c. zmierza w kierunku odwrotnym niż cel, który stał u podstaw wprowadzenia tego przepisu (tj. redukcja nadmiernego obciążenia sądów w miastach będących siedzibą banków poprzez rozłożenie spraw z czynności bankowej na sądy właściwe ze względu na miejsce zamieszkania/siedzibę powoda) i doprowadziła do koncentracji spraw w ośrodkach wielkomiejskich, tym jednak razem z uwagi na siedzibę powoda. Przyczyną powyższego stanu rzeczy jest powszechne zjawisko dochodzenia roszczeń z czynności bankowej przez wyspecjalizowane podmioty gospodarcze w wyniku nabycia tych roszczeń od konsumentów w drodze cesji. Profesjonalne podmioty odkupują zatem roszczenia od konsumentów i potem dochodzą ich samodzielnie przed sądami.

Pozwy są zatem wytaczane najczęściej nie według właściwości miejsca zamieszkania konsumenta, który był stroną czynności bankowej z bankiem (cedent roszczenia), lecz według siedziby podmiotu, który odkupił roszczenie (cesjonariusza). Jako że wiele z tych podmiotów ma siedzibę również w obszarze wielkomiejskim (najczęściej w obrębie apelacji warszawskiej i poznańskiej), to znaczna część pozwów jest kierowana do sądu właściwego dla siedziby podmiotu, który zazwyczaj znajduje się w Warszawie albo innym mieście wojewódzkim. W ten sposób postulat rozłożenia spraw z czynności bankowej na sądy właściwe ze względu na miejsce zamieszkania konsumenta nie jest realizowany, zaś sądy wielkomiejskie są nadal obciążane sprawami z roszczeń wynikających z czynności bankowych. Taki stan rzecz jest niepożądany biorąc pod uwagę pierwotny zamysł wprowadzenia przepisu art. 372 k.p.c. i zasługuje na zmianę.

Rozwiązaniem problemów zaprezentowanych powyżej jest nowelizacja przepisów ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej.

Zmiana w k.p.c.

Projektowana zmiana art. 372 § 1 k.p.c. zakłada doprecyzowanie podmiotu, od którego zależy właściwość przemienna sądu przy powództwach o roszczenia wynikające z czynności bankowej. Przepis w aktualnym brzmieniu nie określa właściwości sądu ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę konsumenta (cedenta), a ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę powoda, nie zawierając jednocześnie żadnych ograniczeń ani doprecyzowania dotyczących strony powodowej. Prawidłowe wykorzystanie normy wskazującej, że przelew wierzytelności nie wpływa na właściwość sądu, może mieć zatem miejsce wówczas, gdy przepis określający właściwość sądu zrelatywizowany będzie do konkretnej strony określonego stosunku prawnego, w miejsce posłużenia się procesowym pojęciem powoda. W związku z powyższym zastąpione w art. 372 § 1 k.p.c. zostanie określenie „powód” wyrazami wskazującymi na stronę czynności bankowej zawartej z bankiem, inną jednostką organizacyjną uprawnioną do wykonywania czynności bankowych lub ich następcami prawnymi. W ten sposób, jeśli powództwo będzie obejmować roszczenie nabyte w drodze cesji wierzytelności, cesja nie wpłynie na właściwość sądu.

Projektowane dodanie art. 372 § 3 k.p.c. zakłada wprowadzenie zasady, że przelew wierzytelności nie ma wpływu na właściwość sądu. Właściwość sądu na podstawie art. 372 § 1 k.p.c. będzie zatem ustalana każdorazowo według miejsca zamieszkania konsumenta (cedenta), który pierwotnie wszedł w czynność bankową z bankiem, a nie według siedziby wyspecjalizowanego podmiotu gospodarczego (cesjonariusza), który skupił wierzytelność. Dokonanie tej zmiany spowoduje, że sądem właściwym, mimo przelewu wierzytelności, będzie nadal sąd konsumenta – kredytobiorcy. Wprowadzenie wyżej wymienionego przepisu pozwoli na rozproszenie spraw wynikających z czynności bankowych wytoczonych przeciwko bankom (w tym dotyczących sankcji kredytu darmowego) do różnych sądów w Polsce i wpłynie na równomierne ich obciążenie, co będzie miało znaczenie dla przyśpieszenia postępowań sądowych w sądach wielkomiejskich.

Zmiany w u.d.u.r.

Projektowana zmiana art. 10 ust. 1 u.d.u.r. zakłada przemodelowanie właściwości sądu w przypadku roszczeń z umowy ubezpieczenia, przy uwzględnieniu tzw. polisolokat. Domyślnie bowiem roszczenie związane/wynikające z umowy ubezpieczenia będzie mógł wytoczyć ubezpieczony albo uprawniony do sądu miejsca jego zamieszkania albo siedziby albo do sądu zdarzenia powodującego szkodę. Dopiero w braku wypełnienia jednej z powyższych alternatyw, powództwo dotyczące umowy ubezpieczenia będzie mogło być wytoczone według właściwości ogólnej. Proponowana zmiana zmniejszy ryzyko przeciążenia sądów wielkomiejskich prowadząc do dekoncentracji spraw w ramach organizacji wymiaru sprawiedliwości i sprawniejszego ich rozpoznania.

Ponadto, modyfikacja powyższego przepisu oraz projektowanie dodanie art. 10 ust. 1a u.d.u.r. zakłada wyeliminowanie wątpliwości co do tego, czy przepisy u.d.u.r. znajdą zastosowanie do powództw dotyczących tzw. polisolokat w związku z możliwą argumentacją, że nie są to roszczenia wynikające z umowy ubezpieczenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zaznacza się, że w szczególności umowy ubezpieczenia na życie zawierane z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi mają charakter umów mieszanych, tj. ubezpieczeniowo-inwestycyjnych, gdyż pomimo tego, że zostały uregulowane w u.d.u.r. (art. 22 i art. 23 tejże ustawy), w dużej mierze służą inwestowaniu środków. W doktrynie i orzecznictwie nie jest zatem oczywiste, że umowa polisolokaty jest umową nazwaną – umową ubezpieczenia, określoną w Tytule XXVII Kodeksu cywilnego i w u.d.u.r. Przewaga elementu inwestycyjnego i związany z tym brak po stronie ubezpieczyciela ryzyka ubezpieczeniowego powodujący pozorność elementu ubezpieczeniowego (np. wynikający z braku wskazania sumy ubezpieczenia czy też obiektywnej metody ustalania tej kwoty) może pozbawiać taką umowę cech umowy ubezpieczenia na życie. Dlatego właśnie ust. 1a precyzuje, że na gruncie ustawy o działalności ubezpieczeniowej umowy ubezpieczenia na życie związane z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi, a także umowy ubezpieczenia na życie, w których świadczenie zakładu ubezpieczeń jest ustalane w oparciu o określone indeksy lub inne wartości bazowe, zawierające wszystkie istotne postanowienia umowy ubezpieczenia na życie są umowami ubezpieczenia, niezależnie od tego, czy w przeważającej mierze służą one lokowaniu składek w celach inwestycyjnych. Podkreślenia wymaga, że doprecyzowanie to nie podważa zasady zakazu wykonywania przez zakłady ubezpieczeń działalności innej niż działalność ubezpieczeniowa i działalność bezpośrednio z nią związaną (art. 4 ust. 3 u.d.u.r.), lecz służy eliminacji realnego problemu z jakim mierzą się sądy powszechne co do kwalifikacji umów tzw. polisolokat.

Projektowana zmiana art. 10 ust. 2 u.d.u.r. ma charakter wynikowy i podyktowana jest proponowanym brzmieniem art. 10 ust. 1 tejże ustawy. Obecny art. 10 ust. 2 u.d.u.r. odnosi się tak samo, jak obecny art. 10 ust. 1 tejże ustawy do powództw o roszczenia wynikające z umowy ubezpieczenia, tylko że w kontekście dziedziczenia roszczeń z umowy ubezpieczenia. Zmieniając zatem art. 10 ust. 1 u.d.u.r. poprzez wprowadzenie w szczególności właściwości wyłącznej sądu miejsca zamieszkania albo siedziby ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia należy analogicznie zmienić art. 10 ust. 2 tejże ustawy poprzez wprowadzenie właściwości wyłącznej sądu miejsca zamieszkania spadkobiercy ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. Nowelizacja tego przepisu jest pochodną wprowadzenia w art. 10 ust. 1 u.d.u.r. właściwości wyłącznej sądu miejsca zamieszkania albo siedziby ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia albo sądu miejsca zaistnienia zdarzenia powodującego szkodę dla roszczeń związanych z zawarciem umowy ubezpieczenia oraz o roszczeń wynikających z umowy ubezpieczenia. Przepis ten dotyczy – jak wynika z jego literalnego brzmienia – spadkobierców osób fizycznych – konsumentów usług ubezpieczeniowych oferowanych przez towarzystwa ubezpieczeniowe i pochodne w stosunku do nich fundusze inwestycyjne które nie posiadają osobowości prawnej, a aktywa w nich zgromadzone pozostają w bilansie danego zakładu ubezpieczeń. Proponowane rozwiązanie jest więc korzystne dla spadkobierców ubezpieczonych lub spadkobierców uprawnionych z umowy ubezpieczenia, na tych samych zasadach jak jest korzystne dla pierwotnych uprawnionych (spadkodawców), tj. konsumentów, którzy mogą wytoczyć powództwo o roszczenie związane z zawarciem umowy ubezpieczenia oraz o roszczenia wynikające z umowy ubezpieczenia.

Reasumując nowelizacja art. 10 ust. 1 i 2 u.d.u.r. jest korzystana dla konsumentów, ponieważ sprawy z roszczeń przeciwko towarzystwom ubezpieczeniowym (w tym towarzystwom reprezentującym fundusze inwestycyjne) będę prowadzone wyłącznie w sądach właściwych według miejsca zamieszkania powoda – konsumenta lub jego spadkobiercy.

Z wyrazami szacunku