Szanowni Państwo, Członkowie Związku Pracodawców Polska Miedź

Uprzejmie informuję, że do konsultacji publicznych skierowany został projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (UC99).  

Przedmiotowy projekt aktu prawnego wraz z projektami dwóch rozporządzeń wykonawczych,  Uzasadnieniem, Ocenami Skutków Regulacji (szt.3), Tabelą zgodności i Odwróconą tabelą zgodności dostępny jest na stronach Rządowego Centrum Legislacji pod adresem:

https://legislacja.gov.pl/projekt/12408200/katalog/13192264#13192264

Uprzejmie proszę o przekazywanie ewentualnych uwag, opinii i stanowisk do projektu w terminie do 27 marca 2026 roku na adres: kuydowicz@pracodawcy.pl w formie tabeli uwag przesyłanej w załączeniu w wersji elektronicznej umożliwiającej edytowanie tekstu.

Inicjatywa ta ma na celu usprawnienie funkcjonujących obecnie przepisów dotyczących emisji przemysłowych. Ewaluacja dyrektywy 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych (IED) wskazała na kilka obszarów gdzie dotychczasowe regulacje prawne są nieefektywne, zbyt skomplikowane lub w sposób niewystarczający odnoszą się do zagadnień istotnych dla eliminacji lub dalszego ograniczania szeroko rozumianych presji środowiskowych związanych z eksploatacją instalacji przemysłowych.

W efekcie opublikowana została dyrektywa 2024/1785 z dnia 24 kwietnia 2024 r. dotycząca zmiany dyrektywy 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych i dyrektywy Rady 1999/31/WE w sprawie składowania odpadów (Dz. U. L 1785 z 15.07.2024 s.1). W ślad za zmianami w przepisach UE konieczne jest odpowiednie dostosowanie regulacji krajowych koncentrujących się przede wszystkim wokół ustawy – Prawo ochrony środowiska ale obejmujących także inne akty prawne.

Nowelizacja przepisów obok dalszego ograniczania emisji, ma przede wszystkim poprawić spójność obowiązujących wymagań z zakresu ochrony środowiska, zwiększyć odporność na trudne do przewidzenia kryzysy, jak również ustanowić bardziej przyszłościowe i elastyczne ramy wspierające innowacje oraz transformację przemysłu w kierunku zrównoważonej, cyrkularnej i neutralnej klimatycznie gospodarki.

Zidentyfikowane problemy odnoszą się do następujących kwestii ogólnych:

1. skuteczność: sposób określania wielkości dopuszczalnej emisji w niepełnym zakresie przyczynia się do skutecznego wykorzystania potencjału BAT w zakresie redukcji emisji; wymagania określane w pozwoleniach są niejednorodne i niekiedy mało ambitne;
2. uproszczenie procedur: obowiązujące regulacje są w niektórych aspektach nad wyraz skomplikowane i mało efektywne powodując znaczne obciążenia zarówno na prowadzących instalacje, jak i organów administracji nie mając przy tym wymiernego przełożenia na korzyści dla środowiska;
3. innowacje: dotychczasowe podejście do określania wymagań BAT nie sprzyja wdrażaniu innowacji w przemyśle, jak również nie motywuje prowadzących instalacje do transformacji w kierunku zeroemisyjnej i neutralnej klimatycznie gospodarki;
4. zużycie zasobów i chemikalia: obowiązujące regulacje tylko w ograniczonym stopniu wspierają stosowanie w przemyślegospodarki w obiegu zamkniętym oraz oszczędnego gospodarowania zasobami w tym energią,  ponadto brak jest skutecznych ograniczeń w stosowaniu toksycznych chemikaliów oraz wystarczającej spójności między warunkami pozwolenia a systemami  zarządzania środowiskowego;
5. udział społeczeństwa i nadzór nad przestrzeganiem wymagań: obowiązujące procedury mogą ograniczać zakres praw publicznych w odniesieniu do udziału w postępowaniach administracyjnych oraz możliwości ubiegania się o odszkodowania w przypadku wystąpienia uszczerbku na zdrowiu spowodowanego niezgodnym z prawem funkcjonowaniem instalacji przemysłowej;
6. zakres sektorowy: poza zakresem regulacji pozostaje kilka rodzajów działalności, które mogą w sposób istotny oddziaływać na środowisko.

Niezbędne jest także uwzględnienie zarzutów formalnych Komisji Europejskiej wystosowanych na podstawie art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w związku z nieprawidłową transpozycją dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych ((naruszenie nr 2023/2173).

Najważniejsze kwestie, które zostaną szczegółowo rozwiązane w projekcie ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw:

1. Kwestie wynikające z konieczności wdrożenia przepisów unijnych – dyrektywa 2024/1785:
2. Wprowadzenie obowiązku wykonania analizy w celu określenia najostrzejszych możliwych do osiągnięcia granicznych wielkości emisyjnych (ang. BAT AELs)

Graniczne wielkości emisyjne (BAT AELs) stanowią wielkości emisji określane w decyzjach wykonawczych Komisji ustanawiających konkluzje BAT dla branż przemysłowych objętych obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego. Wielkości te określane są każdorazowo w formie przedziałów m.in. aby odzwierciedlić różną skuteczność technik ograniczania emisji czy specyfikę poszczególnych instalacji, które zazwyczaj różnią się od siebie nawet w ramach tej samej branży. Przeprowadzone przez KE analizy wskazują, że 85% pozwoleń w całej UE określa najwyższe ze wskazanych w konkluzjach BAT wartości, co negatywnie wpływa na potencjał obowiązujących regulacji w zakresie ograniczania emisji. Dlatego też proponowane zmiany położą nacisk na konieczność uwzględniania całego przedziału BAT AELs podczas ustalania wielkości dopuszczalnej emisji w pozwoleniach zintegrowanych, aby odpowiednio odzwierciedlić możliwości danej instalacji w zakresie ograniczania emisji, wynikające ze stosowania najlepszych dostępnych technik BAT. Obok uwarunkowań technicznych wpływ na wielkości emisji ustalane w pozwoleniach będą mieć także wzajemne powiązania między poszczególnymi komponentami środowiska tak by ograniczanie odziaływań na jeden komponent nie wpływało w nadmierny/negatywny sposób na pozostałe. Ponadto dotychczasowa, dziesięcioletnia praktyka stosowania obowiązujących przepisów dotyczących pozwoleń zintegrowanych wskazuje, że niektóre regulacje mogą zostać uproszczone bez uszczerbku dla jakości wydawanych decyzji. Obowiązujące procedury są niekiedy mało efektywne co może się pogłębić w wyniku wprowadzenia zmian wynikających z dyrektywy 2024/1785

• Doprecyzowanie w zakresie metodyki oceny zasadności udzielania odstępstw od BAT AELs

Odstępstwa od granicznych wielkości emisyjnych mogą by udzielane w oparciu o ogólne ramy prawne wynikające z art. 204 ust 2 i 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647 ze zm.), dalej: Poś. Kluczowym elementem tej procedury jest wykazanie, że koszty dostosowania instalacji, tak by emisje nie powodowały przekroczenia BAT AELs, są nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do (utraconych) korzyści środowiskowych jakie zostałyby osiągnięte w przypadku pełnego i terminowego dostosowania. Szczegóły związane z wnioskowaniem o odstępstwo jak również oceną zasadności jego udzielenia zawarte są w ogólnie dostępnym poradniku opracowanym na zlecenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska pt.: „Wytyczne w zakresie odstępstw od granicznych wielkości emisyjnych dla instalacji przemysłowych wymienionych w Aneksie I Dyrektywy IED” (www.ekoportal.gov.pl). Wytyczne nie stanowią jednak przepisów prawa co powoduje, że odstępstwa mogą być udzielane w oparciu o niejednolite kryteria, co z kolei może niekorzystanie wpływać na zasady konkurencyjności przedsiębiorstw. Odpowiedzią może być doszczegółowienie istniejących ram prawnych poprzez dookreślenie, jakie są najważniejsze kryteria dla analizy zasadności udzielenia odstępstwa od granicznych wielkości emisyjnych. Pewne szczegóły związane z analizą kosztów i korzyści doprecyzuje też decyzja wykonawcza Komisji.

• Ocena wpływu udzielonych odstępstw od BAT AELs na stan środowiska

Odstępstwa od BAT AELs udzielane są w oparciu o wyniki analizy porównawczej kosztów dostosowania instalacji oraz korzyści dla środowiska. Zakres odstępstwa jest dodatkowo ograniczony bezwzględną koniecznością dotrzymywania standardów emisyjnych zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 24 września 2020 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów (Dz. U. 2020 poz. 1860). Kolejnym warunkiem umożliwiającym uzyskanie odstępstwa od BAT AELs (jak i pozwolenia zintegrowanego w ogóle) jest konieczność wykazania, że eksploatacja instalacji nie powoduje przekroczenia standardów jakości środowiska. O ile pierwszy z warunków dotyczy tylko wybranych rodzajów instalacji objętych zakresem przywołanego rozporządzenia to warunek drugi ma powszechne zastosowanie obejmując każdą z instalacji, także te wymagające uzyskania pozwolenia zintegrowanego. Tym niemniej sam fakt nieprzekraczania standardów jakości środowiska nie pozwala na ocenę wpływu udzielonego odstępstwa na jakość środowiska. Dlatego też wszędzie tam gdzie można udowodnić wpływ zwiększonej emisji na stan środowiska prowadzony będzie stosowny monitoring.

• Ujednolicenie zasad ustalania wielkości dopuszczalnej emisji

W odniesieniu do dużych obiektów spalania (LCP) oraz instalacji do termicznego przekształcania odpadów (WI) wymagających uzyskania pozwolenia zintegrowanego, wielkości dopuszczalnej emisji ustalane są w sposób zapewniający dotrzymywanie zarówno standardów emisyjnych, jak i BAT AELs. W praktyce, zwłaszcza tam gdzie prowadzony jest pomiar ciągły, oznacza to kontrolę kilku wartości odnoszonych do różnych okresów uśredniania np. średniej jednogodzinnej, dobowej, miesięcznej i rocznej. Dla pozostałych branż zastosowanie mają jeden lub maksymalnie dwa okresy uśredniania. W takiej sytuacji uzasadnione jest uproszczenie regulacji dla LCP i WI poprzez wskazanie, że w przypadku dotrzymywania BAT AELs (są to wartości ostrzejsze) nie ma potrzeby kontroli dotrzymywania (łagodniejszych) standardów emisyjnych.

• Wsparcie dla innowacji

Ocena skutków regulacji wykazała, że obowiązujące przepisy z zakresu ochrony środowiska w sposób niewystarczający wspierają prowadzących instalacje przemysłowe we wdrażaniu innowacji. Nawet w zakresie stosowania najlepszych dostępnych technik (BAT) są to zazwyczaj dobrze znane rozwiązania podlegające, na przestrzeni lat, co najwyżej drobnym modyfikacjom.

• Wprowadzenie wiążących poziomów efektywności środowiskowej (BAT AEPL)

Dotychczasowe regulacje w zakresie ograniczania oddziaływań na środowisko powodowanych przez instalacje przemysłowe kładły nacisk przede wszystkim na interwencje poprzez wiążące wielkości dopuszczalnej emisji, określone w pozwoleniach. Regulacje związane z tzw. zasobooszczędnością czyli racjonalnym gospodarowaniem surowcami i minimalizowanie powstawania odpadów miały charakter opisowy lub materializowały się w formie niewiążących poziomów efektywności środowiskowej. 

• System zarządzania środowiskowego (EMS)

Systemy zarządzania środowiskowego (EMS) funkcjonują w znakomitej większości instalacji przemysłowych posiadających pozwolenie zintegrowane. Jest to m.in. efekt dostosowania do konkluzji BAT gdzie każdorazowo jest mowa o konieczności opracowania i wdrożenia systemu zrządzania środowiskowego spełniającego określone kryteria (wskazane zazwyczaj w BAT 1). Tym niemniej w tym zakresie funkcjonowała pewna dowolność co do faktycznej zawartości EMS, jak również nie było obowiązku jego weryfikacji.

• Udział społeczeństwa w procesie podejmowania decyzji

Udział społeczeństwa w postępowaniach dotyczących pozwoleń zintegrowanych ograniczony jest obecnie do następujących przypadków:

– udzielenie pozwolenia dla nowej instalacji,

– istotna zmiana pozwolenia,

– postępowanie obejmujące odstępstwo od granicznych wielkości emisyjnych.

Takie podejście, w ocenie organizacji pozarządowych zajmujących się ochroną środowiska, w sposób nieuprawniony ograniczało zakres udziału społeczeństwa w procesie podejmowania decyzji wynikający z Konwencji z Aarhus. Podobną opinię zaprezentował Sekretariat Konwencji wskazując, że społeczeństwo powinno móc wypowiedzieć się w sprawach gdzie określane są istotne wymagania związane z funkcjonowaniem instalacji przemysłowych.

• Możliwość wnioskowania o odszkodowania

Ponadnormatywne oddziaływania instalacji przemysłowych mogą mieć wymierne przełożenie na obniżenie jakości życia, a w skrajnych przypadkach powodować uszczerbek na zdrowiu lub nawet przedwczesne zgony u najbardziej narażonej część społeczeństwa. Obywatele, których zdrowie ucierpiało w skutek działalności przemysłowej niezgodnej z warunkami określonymi w pozwoleniu zintegrowanym, powinni mieć zapewnioną możliwość swobodnego dostępu do wymiaru sprawiedliwości celem uzyskania odszkodowania od podmiotu, który dopuścił się takiego naruszenia.

1. Sankcje i kary

Nieprzestrzeganie wymagań z zakresu ochrony środowiska np. tych określonych w pozwoleniach zintegrowanych wiąże się z ryzykiem nałożenia na prowadzącego instalację administracyjnych kar pieniężnych. Krajowe przepisy w tym zakresie skonstruowane są kompleksowo, a dzięki działaniom Inspekcji Ochrony Środowiska zapewniają odpowiedni nadzór nad zgodną z przepisami eksploatacją instalacji przemysłowych.

1. Objęcie obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego nowych rodzajów instalacji. Rodzaje instalacji objęte obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego wymienione w załączniku I do dyrektywy 2024/1785

W ramach Europejskiego Zielonego Ładu przeprowadzony został przegląd środków dotyczących rozwiązania problemu zanieczyszczeń pochodzących z dużych instalacji przemysłowych. Wyniki wskazują na potrzebę rozszerzenia katalogu instalacji objętych obecnie obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego przede wszystkim o następujące rodzaje działalności:

– Wytwarzanie baterii, inne niż wyłącznie montaż, o zdolności produkcyjnej co najmniej 15 000 ton ogniw baterii (katoda, anoda, elektrolit, separator, osłona) rocznie.

– Wydobycie, w tym przetwarzanie na miejscu, takie jak rozdrabnianie, kontrola wielkości, wzbogacanie i uszlachetnianie, następujących rud na skalę przemysłową: boksyt, chrom, kobalt, miedź, złoto, żelazo, ołów, lit, mangan, nikiel, pallad, platyna, cyna, wolfram i cynk.

Zasadne jest wprowadzenie drobnych zmian w zakresie opisu branż objętych już obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego na podstawie dyrektywy 2010/75/UE aby objąć procesy technologiczne istotne z punktu widzenia ochrony środowiska.

Z rodzajami instalacji wymagającymi uzyskania pozwolenia zintegrowanego ściśle powiązana jest kwestia kompetencji organów ochrony środowiska, w zakresie wydawania tych pozwoleń. Dodanie nowych branż jak również zmiana sposobu liczenia wielkości obsady instalacji do chowu drobiu lub świń może dodatkowo skomplikować wskazanie organu właściwego do wydania pozwolenia zintegrowanego w oparciu o istniejące przepisy. Kompetencje organów ochrony środowiska w zakresie wydawania pozwoleń zintegrowanych oparte są na kwalifikacji instalacji, do któregoś z rodzajów przedsięwzięć wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839). Natomiast rodzaje instalacji wymagających uzyskania pozwolenia zintegrowanego wskazano w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. z 2014 r. poz. 1169). Zmiany następujące na przestrzeni lat w przepisach UE powodują, że zakresy tych dwóch aktów prawnych stają się coraz mniej spójne, co z kolei prowadzi do wątpliwości w zakresie właściwości organu do wydania pozwolenia zintegrowanego. Taki stan rzeczy może prowadzić do sporów kompetencyjnych, wydłużających czas trwania postępowania administracyjnego lub nawet udzielenia pozwolenia przez niewłaściwy organ, co z kolei  jest podstawą do stwierdzenia nieważności takiej decyzji

1. Szczególne przepisy dot. chowu i hodowli świń i drobiu

Obowiązujące przepisy dotyczące pozwoleń zintegrowanych obejmują także wielkoskalowy chów lub hodowlę drobiu lub świń. Instalacje te mogą w sposób istotny oddziaływać na środowisko jednak charakter działalności odbiega od typowych procesów przemysłowych. Dlatego też aby umożliwić ukierunkowane podejście do ograniczania presji środowiskowych powodowanych przez instalacje chowu lub hodowli opracowane zostaną jednolite (dla całej UE) zasady operacyjne określające wymagania dla operatorów takich instalacji. Należy też zwrócić uwagę, że instalacje do chowu lub hodowli zwierząt stanowią najliczniejszą branżę spośród tych objętych obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego, co przekłada się w istotny sposób na obciążenia dla organów wydających pozwolenia zintegrowane.

1. Odstępstwa w sytuacjach kryzysowych/ siły wyższej

W ostatnich latach Polskę, jak i całą Unię Europejską dotknęły sytuacje kryzysowe takiej jak pandemia COVID-19 i napaść zbrojna Rosji na Ukrainę. Kryzysy te wpłynęły na dostawy energii i zasobów, materiałów lub sprzętu.
W przypadku takich kryzysów niezbędne było zapewnienie ciągłości eksploatacji instalacji, co skutkowało koniecznością ustalenia dopuszczalnych wielkości emisji na niższym poziomie.

1. Inne zmiany doprecyzowujące funkcjonujące już  definicje i procedury

Zidentyfikowano m.in. konieczność doprecyzowania definicji zanieczyszczenia jak również zasad oceny jakie emisje są znaczące i kiedy należy je regulować w pozwoleniu zintegrowanym.

II. Zmiany wynikające z naruszenia nr 2023/2173:

7 lutego 2024 r. Komisja Europejska wystosowała zarzuty formalne (naruszenie nr 2023/2173) dotyczące uchybienia zobowiązaniom wynikającym z przepisów dyrektywy 2010/75/UE. Po dokonanej analizie zarzutów Polska na tym etapie przychyliła się do zmiany przepisów ustawy – Prawo ochrony środowiska w zakresie następujących zarzutów:

Zarzut nr 3.24. Brak transpozycji art. 14 ust. 5 akapit pierwszy dyrektywy 2010/75/UE – art. 14 ust. 5 akapit pierwszy dyrektywy 2010/75/UE został transponowany do art. 207 ust. 1 pkt 1–5 i ust. 1a ustawy Poś, zgodnie z którym przy określaniu najlepszych dostępnych technik bierze się pod uwagę wymagania, o których mowa w art. 143 Poś. Oba te przepisy zawierają kryteria wymienione w załączniku III dyrektywy 2010/75/UE. Zgodność z wymogami art. 15 dyrektywy 2010/75/UE określono w art. 204 ust. 1 i ust. 4 Poś.

Zarzut nr 3.25. Nieprawidłowa transpozycja art. 14 ust. 6 dyrektywy 2010/75/UE – Przepis ten został przetransponowany do polskiego prawa w art. 204 ust. 1 Poś, natomiast kryteria ustalania najlepszych dostępnych technik zamieszczone w załączniku III dyrektywy 2010/75/UE zostały transponowane do art. 207 ust. 1 i ust 1a Poś. Art. 207 ust. 1a odwołuje się do art. 143.

Zarzut nr 3.28. Nieprawidłowa transpozycja art. 15 ust. 4 lit a) i b) dyrektywy 2010/75/UE -wątpliwość Komisji Europejskiej dotyczy dodania kryterium oceny udzielenia odstępstwa przez organ właściwy do wydania pozwolenia zintegrowanego, jakim są inne czynniki mające wpływ na funkcjonowanie instalacji i środowisko jako całość.

Zarzut nr 3.33. Brak transpozycji art. 21 ust. 2 akapit drugi dyrektywy 2010/75/UE – Zgodnie z art. 215 ust. 2 pkt 2 Poś organ w celu przeprowadzenia analizy może zażądać od prowadzącego instalację przedłożenia niezbędnych informacji, w szczególności wyników monitorowania procesów technologicznych.

Zarzut nr 3.36. Brak transpozycji art. 24 ust. 2 lit. d)–e) dyrektywy 2010/75/UE – brak jest przepisu odnoszącego się wprost do zamieszczenia nazwy dokumentu referencyjnego BAT dla danej instalacji lub działalności, jednakże nie zdarzyło się, żeby organ właściwy takiej informacji nie zamieścił w uzasadnieniu decyzji przy wydawaniu decyzji mającej na celu uwzględnienie konkluzji BAT.

Zarzut nr 3.69. Brak transpozycji pkt 6.4 lit. b) akapit trzeci załącznika I do dyrektywy 2010/75/UE – konieczność dokonania zmiany w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r., celem zapewnienia prawidłowej i pełnej transpozycji pkt 6.4 lit. b) akapit trzeci załącznika I do dyrektywy 2010/75/UE.

Zarzut nr 3.70. Nieprawidłowa transpozycja pkt 3 załącznika III do dyrektywy 2010/75/UE –niniejszy przepis został transponowany do polskiego prawa w przepisie art. 143 ust. 4 pkt 4 Poś, zgodnie z którym technologia stosowana w nowo uruchamianych lub zmienianych w sposób istotny instalacjach i urządzeniach powinna spełniać wymagania, przy których określaniu uwzględnia się w szczególności stosowanie technologii bezodpadowych i małoodpadowych oraz możliwość odzysku powstających odpadów. W przepisie tym brakuje jednak odniesienia do sformułowania dotyczącego zwiększania odzysku i recyklingu „substancji wytwarzanych i wykorzystywanych w procesie”.

Zarzut nr 3.71. Nieprawidłowa transpozycja pkt 4 załącznika III do dyrektywy 2010/75/UE – przedmiotowy przepis został transponowany do polskiego prawa w art. 143 pkt 6 Poś, zgodnie z którym technologia stosowana w nowo uruchamianych lub zmienianych w sposób istotny instalacjach i urządzeniach powinna spełniać wymagania, przy których określaniu uwzględnia się w szczególności wykorzystywanie porównywalnych procesów i metod, które zostały skutecznie zastosowane w skali przemysłowej. W ww. przepisie brakuje odniesienia do sformułowania dotyczącego wykorzystania porównywalnych urządzeń jako jednego z wymogów ustalania technologii, która ma być stosowana

Zarzut nr 3.72. Nieprawidłowa transpozycja pkt 9 załącznika III do dyrektywy 2010/75/UE –przepis został transponowany do polskiego prawa w art. 143 ust. 2 i 3 Poś, zgodnie z którym technologia stosowana w nowo uruchamianych lub zmienianych w sposób istotny instalacjach i urządzeniach powinna spełniać wymagania, przy których określaniu uwzględnia się w szczególności efektywne wytwarzanie oraz wykorzystanie energii, a także zapewnienie racjonalnego zużycia wody i innych surowców oraz materiałów i paliw. W ww. przepisie brakuje odniesienia do sformułowania dotyczącego właściwości surowców.

Zarzut nr 3.73. Nieprawidłowa transpozycja pkt 5 załącznika IV do dyrektywy 2010/75/UE w związku z art. 6 ust. 3 konwencji z Aarhus – w przepisach krajowych określone są rygorystyczne ramy czasowe odnoszące się do udziału społeczeństwa, czyli brak transpozycji przepisu dającego wystarczającą ilość czasu na poinformowanie społeczeństwa oraz członków zainteresowanej społeczności, aby przygotowali się i skutecznie uczestniczyli w podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska.

I. Proponowane rozwiązania wdrażające przepisy unijne – dyrektywę 2024/1785, które będą uwzględnione w projekcie ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw:

1. Wprowadzenie obowiązku wykonania analizy w celu określenia najostrzejszych możliwych do osiągnięcia granicznych wielkości emisyjnych (BAT AELs)

Przepisami ustawy zostanie wprowadzony obowiązek analizy, która wartość z przedziału wielkości emisji (BAT AELs) będzie w sposób najwłaściwszy odzwierciedlała możliwości danej instalacji w zakresie ograniczania emisji. Analiza ta będzie dokonywana przez prowadzącego instalację. Niezwykle istotne jest aby w ramach ustalanych w pozwoleniach wielkości emisji były one oparte na wzajemnych powiązaniach między poszczególnymi komponentami środowiska. Organ właściwy do zmiany lub wydania pozwolenia zintegrowanego dokonuje oceny czy wskazane w ww. analizie przez prowadzącego instalację wielkości emisji przy technice stosowanej w danej instalacji uwzględniają potencjał danej instalacji do osiągnięcia jak najniższych możliwych do osiągnięcia wielkości emisji. W celu umożliwienia organowi właściwemu dokonanie ww. oceny konkluzje BAT powinny zawierać informacje na temat okoliczności umożliwiających osiągnięcie niższych emisji w zakresie BAT-AEL ustalonych dla kategorii instalacji o podobnych właściwościach. Zmiana przepisów w zakresie usprawnienia obowiązujących procedur dotyczących pozwoleń zintegrowanych może być dokonana   poprzez wprowadzenie fakultatywnego upoważnienia do wydawania rozporządzeń transponujących w całości lub części postanowienia konkluzji BAT. Oznaczałoby to możliwość wprowadzenia tzw. ogólnie wiążących zasad oraz przyspieszenie procesu wydawania pozwoleń zintegrowanych.

• Doprecyzowanie w zakresie metodyki oceny zasadności udzielania odstępstw od BAT AELs

Odstępstwa powinny być udzielane zgodnie z zasadami odnoszącymi się do ogólnych kryteriów oceny zasadności udzielenia odstępstwa. Określone zostanie szczegółowo jakie elementy należy uwzględniać w zakresie kosztów i korzyści, a także ogólnych wskazówek w zakresie sposobu postępowania w przypadku nieproporcjonalności kosztów względem korzyści dla środowiska. Komisja opracuje i przyjmie akt implementacyjny zawierający metodykę oceny dysproporcjonalności kosztów w stosunku do korzyści środowiskowych. Szczegółowa metodyka w tym zakresie pozwoli na dokładniejsze określenie wzajemnych relacji pomiędzy kosztami a korzyściami. Organy właściwe do wydawania pozwoleń będą zobowiązane do ponownej oceny zasadności udzielonego odstępstwa co 4 lata lub podczas zmiany warunków pozwolenia wynikającej z przesłanek takich jak: powodowanie przez instalację zanieczyszczenia środowiska w znacznych rozmiarach, zastosowanie innych technik ze względu na zapewnienie bezpieczeństwa procesu, konieczność dotrzymania standardów jakości środowiska.

• Ocena wpływu udzielonych odstępstw od BAT AELs na stan środowiska

Wprowadzenie obowiązku monitorowania wpływu odstępstw na stan środowiska w przypadkach możliwości powiązania zwiększonej emisji danego zanieczyszczenia na jakość danego komponentu środowiska. Obowiązek ten będzie, co do zasady, nakładany na prowadzących instalację, jednak w miejscach gdzie funkcjonują już stacje pomiarowe zasadne wydaje się wykorzystanie danych z tych istniejących urządzeń – o ile ich lokalizacja będzie odpowiednia do oceny wpływu emisji z danego źródła na jakość powietrza.

• Ujednolicenie zasad ustalania wielkości dopuszczalnej emisji

W przypadku pozytywnej oceny dotrzymywania BAT AELs będzie możliwe uznanie, że dotrzymane są także ELVs z Załącznika V i VI, a więc standardy emisyjne dla dużych obiektów spalania (LCP) i instalacji do termicznego przekształcania odpadów (WI).

• Wsparcie dla innowacji

Projektowane przepisy dostarczą zachęt dla przedsiębiorców, którzy zdecydują się na wdrożenie rozwiązań innowacyjnych lub głęboką transformację swojej działalności pozwalającą na drastyczną redukcję emisji gazów cieplarnianych. Dodatkowo nowo przyjmowane decyzje wykonawcze Komisji ustanawiające konkluzje BAT dla poszczególnych branż przemysłowych powinny wskazywać rodzaje innowacyjnych technik oraz kierunki transformacji przemysłowej.

• Wprowadzenie wiążących poziomów efektywności środowiskowej (BAT AEPL)

W celu wzmocnienia roli warunków pozwoleń takich jak poziomy efektywności środowiskowej zasadne jest nadanie im, w uzasadnionych przypadkach, charakteru wiążącego prawnie, a tam gdzie okaże się to niemożliwe pozostanie przy wartościach wskaźnikowych określanych w systemie zarządzania środowiskowego instalacji. Ocena tego czy dla danego kryterium zasobooszczędności ustalone zostaną wiążące poziomy będzie każdorazowo dokonywana na etapie tworzenia konkluzji BAT.

• System zarządzania środowiskowego (EMS)

W celu zapewnienia, że każdy EMS będzie obejmował elementy istotne z punktu widzenia skutecznego przeciwdziałania zanieczyszczeniom powodowanym przez instalacje przemysłowe, zasadne jest wskazanie ich bezpośrednio w przepisach ustawowych. Obejmowałoby to także obowiązek okresowej oceny zgodności EMS przez akredytowanych weryfikatorów. Jednym z istotnych elementów wymaganych w ramach EMS byłaby inwentaryzacja niebezpiecznych substancji chemicznych wykorzystywanych lub emitowanych przez instalację, ocena ich wpływu na zdrowie ludzkie i środowisko oraz ocena możliwości zastąpienia ich bezpieczniejszymi odpowiednikami. Ponadto wprowadzenie EMS jako dokumentu towarzyszącego w stosunku do pozwolenia zintegrowanego pozwoli na określanie w nim wymagań o charakterze wskaźnikowym (niewiążącym) niedotrzymanie których, co do zasady, nie powoduje stosowania sankcji np. w postaci administracyjnych kar pieniężnych.

• Udział społeczeństwa w procesie podejmowania decyzji

Zasadne jest rozszerzenie katalogu określającego udział społeczeństwa w postępowaniach dotyczących pozwoleń zintegrowanych o przypadki dostosowania pozwoleń zintegrowanych do konkluzji BAT, niezależnie od tego czy prowadzący instalację wnioskuje o odstępstwo, zgodnie z art. 204 ust. 2 Poś.

• Możliwość wnioskowania o odszkodowania

Zmiany przepisów powinny zapewnić, że w przypadku wystąpienia uszczerbku na zdrowiu wynikającego z naruszania zasad określonych w dyrektywie 2024/1785, osoby dotknięte tą szkodą miały prawo do wystąpienia o odszkodowanie od prowadzącego instalację. Powinno zostać zapewnione, aby przepisy i procedury krajowe dotyczące roszczeń odszkodowawczych były opracowywane i stosowane w taki sposób, aby nie uniemożliwiały ani nadmiernie nie utrudniały wykonywania prawa do odszkodowania. Aktualnie przepisy obowiązujące w tym zakresie to art. 435, 444 i 445 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny i tytuł VI dział I ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska.

1. Sankcje i kary

Uzasadniony wydaje się przegląd obowiązujących regulacji dotyczących szeroko rozumianych sankcji za nieprzestrzeganie wymagań prawnych z zakresu ochrony środowiska aby zapewnić, że są one skuteczne, proporcjonalne oraz pełnią rolę odstraszającą. Dotyczy to chociażby przypadków kar za najpoważniejsze i powtarzające się wykroczenia/nieprawidłowości, gdzie wysokość kary powinna być uzależniona m.in. od przychodów podmiotu, który takiego wykroczenia się dopuścił. Ponadto należy zapewnić spójność pomiędzy sankcjami wynikającymi z ustawy Poś, a tymi wynikającymi z przepisów odrębnych obejmujących przestępstwa przeciwko środowisku.

1. Objęcie obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego nowych rodzajów instalacji. Rodzaje instalacji objęte obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego wymienione w załączniku I do dyrektywy 2024/1785

Wprowadzony zostanie wymóg uzyskania pozwolenia zintegrowanego dla następujących instalacji, których rodzaje nie były dotychczas objęte przepisami dyrektywy 2010/75/UE: instalacje do wytwarzania baterii, wydobycie następujących rud metali: boksyt, chrom, kobalt, miedź, złoto, żelazo, ołów, lit, mangan, nikiel, pallad, platyna, cyna, wolfram i cynk, a także elektroliza wody do produkcji wodoru. Wymogiem uzyskania pozwolenia objęte zostaną również instalacje, których rodzaj był objęty zakresem dyrektywy 2010/75/UE, ale dokonano jego zmiany. Są to następujące instalacje: piroliza węgla lub innych paliw, eksploatacja walcowni zimnych o wydajności przekraczającej 10 ton surówki na godzinę, eksploatacja kuźni z młotami o energii przekraczającej 50 kilodżuli na młot, eksploatacja kuźni z prasami kuźniczymi o sile nacisku przekraczającej 30 meganiutonów na prasę, wykańczanie włókien.

Zmiany w ww. zakresie zostaną wprowadzone poprzez zmianę rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. z 2014 r. poz. 1169). W ustawie natomiast planowane jest wprowadzenie dwóch kategorii instalacji, w celu wprowadzenia podziału kompetencji organów właściwych do wydania pozwolenia zintegrowanego nie powiązanego z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839).

Zmiana ta ma zapewnić jasność co do właściwości organu, który powinien wydać pozwolenie zintegrowane dla danego rodzaju instalacji i pozwoli precyzyjnie odnieść się do konkretnych rodzajów instalacji lub grup instalacji, uwzględniając przy tym także nowe branże objęte obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego w związku ze zmianą IED.

1. Szczególne przepisy dot. chowu i hodowli świń i drobiu

W ślad za zmianami w dyrektywie kwalifikacja do obowiązku uzyskania pozwolenia zintegrowanego zostanie uzależniona od ilości jednostek przeliczeniowych, co będzie mieć przełożenie także na pewne zwiększenie ilości instalacji wymagających uzyskania tego typu decyzji. Jednocześnie w IED zastosowano jednostki przeliczeniowe odmienne od tych wynikających z innych regulacji EU i wykorzystywanych np. w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. poz. 1839 ze zm.). W celu ujednolicenia przepisów krajowych zasadne wydaje się podjęcie próby przeliczenia wskaźników z IED jednak może to istotnie utrudnić odmienne zróżnicowanie rodzajów zwierząt w poszczególnych aktach prawnych. Ponadto, wprowadzone zostaną zapisy dotyczące sumowania obsad instalacji zlokalizowanych w bezpośrednim sąsiedztwie aby nie dochodziło do ich fragmentacji, która w efekcie powoduje, że instalacja nie wymaga uzyskania pozwolenia zintegrowanego.

1. Odstępstwa w sytuacjach kryzysowych/ siły wyższej

Polska przyjęła niezbędne zmiany w prawie krajowym mające na celu zapewnienie możliwości funkcjonowania tego typu instalacji w sytuacji kryzysowej. Przepisy te miały jednak charakter tymczasowy, dlatego też konieczne jest zapewnienie stałej podstawy prawnej w tego typu sytuacjach.

1.  Inne zmiany

Doprecyzowana zostanie definicja zanieczyszczenia poprzez uwzględnienie odorów. Należy jednak zaznaczyć, że dyrektywa 2024/1785 jak i przedmiotowa nowelizacja nie zmieniają funkcjonujących dotychczas wymagań, mogących obejmować także ograniczanie lub monitorowanie emisji odorów.

Zaproponowane zostaną zmiany dotyczące oceny kiedy emisja danego zanieczyszczenia do powietrza jest istotna na tyle aby określić dla niego dopuszczalną wielkość emisji w pozwoleniu zintegrowanym. Będą to zanieczyszczenia, dla których w Konkluzjach BAT określono BAT AELs lub poziomy wskaźnikowe jak również (dodatkowo) te spośród wprowadzanych do powietrza substancji, które spełnią kryterium wskazane w art 224 ust. 3 ustawy Poś.

II. Zmiany wynikające z zarzutów formalnych Komisji Europejskiej określonych w naruszeniu nr 2023/2173

Zarzut nr 3.24. Brak transpozycji art. 14 ust. 5 akapit pierwszy dyrektywy 2010/75/UE – Po dokonanej analizie należy przyznać, iż brak jest w przepisie art. 143 pkt 4, 6 oraz 2 i 3 Poś transponującym odpowiednio z załącznika III pkt 3, 4 i 9 dyrektywy 2010/75/UE odpowiednich sformułowań w pełni transponujących przepisy dyrektywy, co pośrednio wpływa na brak transpozycji tego przepisu. Dokonana zostanie odpowiednia zmiana w ww. przepisach Poś.

Zarzut nr 3.25. Nieprawidłowa transpozycja art. 14 ust. 6 dyrektywy 2010/75/UE – Po dokonanej analizie należy przyznać, iż brak jest w przepisie art. 143 pkt 4, 6 oraz 2 i 3 transponującym odpowiednio z załącznika III pkt 3, 4 i 9 dyrektywy 2010/75/UE odpowiednich sformułowań w pełni transponujących przepisy dyrektywy, co pośrednio wpływa na brak transpozycji tego przepisu. Dokonana zostanie odpowiednia zmiana w ww. przepisach Poś.

Zarzut nr 3.28. Nieprawidłowa transpozycja art. 15 ust. 4 lit a) i b) dyrektywy 2010/75/UE -Uznane zostało stanowisko Komisji Europejskiej, iż zapis o dodatkowym kryterium „inne czynniki mające wpływ na funkcjonowanie instalacji i środowisko jako całość” jest zbędny, gdyż może sugerować, że inne niż wskazane w dyrektywie kryteria miały znaczenie dla procedury udzielania odstępstw. Zapis „inne czynniki mające wpływ na funkcjonowanie instalacji i środowisko jako całość” należy wykreślić ze względu na ryzyko błędnej interpretacji.

Zarzut nr 3.33. Brak transpozycji art. 21 ust. 2 akapit drugi dyrektywy 2010/75/UE – W praktyce właściwy organ bierze pod uwagę wyniki kontroli. Tym niemniej w celu zapewnienia pełnej zgodności z dyrektywą transpozycja przepisu art. 21 ust. 2 akapit drugi dyrektywy 2010/75/UE w zakresie dotyczącym kontroli zostanie uzupełniona w przepisach krajowych.

Zarzut nr 3.36. Brak transpozycji art. 24 ust. 2 lit. d)–e) dyrektywy 2010/75/UE – Dodany zostanie przepis określający konieczność zamieszczenia nazwy dokumentu referencyjnego BAT dla danej instalacji lub działalności.

Zarzut nr 3.69. Brak transpozycji pkt 6.4 lit. b) akapit trzeci załącznika I do dyrektywy 2010/75/UE – zmiany do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r., celem zapewnienia prawidłowej i pełnej transpozycji pkt 6.4 lit. b) akapit trzeci załącznika I do dyrektywy 2010/75/UE.

Zarzut nr 3.70. Nieprawidłowa transpozycja pkt 3 załącznika III do dyrektywy 2010/75/UE –W art. 143 ust. 4 pkt 4 Poś brakuje jednak odniesienia do sformułowania dotyczącego zwiększania odzysku i recyklingu „substancji wytwarzanych i wykorzystywanych w procesie”. Dokonana zostanie stosowna zmiana w przepisach Poś.

Zarzut nr 3.71. Nieprawidłowa transpozycja pkt 4 załącznika III do dyrektywy 2010/75/UE – W art. 143 pkt 6 Poś brakuje odniesienia do sformułowania dotyczącego wykorzystania porównywalnych urządzeń jako jednego z wymogów ustalania technologii, która ma być stosowana. Dokonana zostanie stosowna zmiana w przepisach Poś.

Zarzut nr 3.72. Nieprawidłowa transpozycja pkt 9 załącznika III do dyrektywy 2010/75/UE – W art. 143 ust. 2 i 3 Poś brakuje odniesienia do sformułowania dotyczącego właściwości surowców. Dokonana zostanie stosowna zmiana w przepisach Poś.

Zarzut nr 3.73. Nieprawidłowa transpozycja pkt 5 załącznika IV do dyrektywy 2010/75/UE w związku z art. 6 ust. 3 konwencji z Aarhus – w związku z określonymi rygorystycznymi ramami czasowymi przewidzianymi w prawie polskim odnoszącymi się do udziału społeczeństwa dokonane zostaną stosowne zmiany w przepisach polskich.

Z wyrazami szacunku