Traktat z Nicei zmieniający Traktat o Unii Europejskiej (Dz.U. C 80 z 10.3.2001, s. 1–87)

Jakie są cele traktatu?

Traktat przygotował UE na największe w jej historii pojedyncze rozszerzenie. W maju 2004 r. do UE dołączyło 10 nowych państw członkowskich (Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia, Węgry), zaś w styczniu 2007 r. – dwa kolejne (Bułgaria i Rumunia).

Zmienia on Traktat o Unii Europejskiej (TUE) i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (TWE). Dokładnie rzecz ujmując, traktat reformuje instytucje UE, tak aby mogły one skutecznie funkcjonować w UE składającej się z 27 państw członkowskich. Taki sam cel miał traktat z Amsterdamu, jednak nie udało się go osiągnąć.

Traktat został podpisany w dniu 26 lutego 2001 r., a w życie wszedł w dniu 1 lutego 2003 r. Niektóre z jego przepisów zaczęły być jednak stosowane później.

Kluczowe zagadnienia

Zwiększenie legitymacji prawnej i skuteczności instytucji UE w perspektywie członkostwa w UE większej liczby państw

Zmieniono metodę określania składu Komisji Europejskiej:

• odejście od modelu, w ramach którego większe państwa (Francja, Hiszpania, Niemcy, Włochy i Zjednoczone Królestwo miały dwóch komisarzy, a pozostałe państwa – po jednym komisarzu, na rzecz modelu przewidującego maksymalną liczbę 27 komisarzy. Zakłada on, że każde państwo członkowskie ma prawo rotacyjnego wyznaczenia komisarza na zasadzie ścisłej równości. Wielka Brytania wystąpiła z Unii Europejskiej i z dniem 1 lutego 2020 r. staje się państwem trzecim (państwem spoza UE);
• przewodniczący Komisji i komisarze są odtąd wybierani większością kwalifikowaną w Radzie;
• przewodniczący Komisji zyskuje większe uprawnienia względem kolegium komisarzy, mianowicie przydziela komisarzom obowiązki i modyfikuje ich zakres. Ponadto może on – po uzyskaniu zgody udzielonej zwykłą większością głosów przez kolegium komisarzy – zwolnić jednego z komisarzy.

Zmienia się system głosowania w Radzie Unii Europejskiej:

• w celu lepszego odzwierciedlenia liczebności populacji zamieszkującej państwa członkowskie ustalono nową równowagę w odniesieniu do wagi głosów;
• trudniej jest osiągnąć większość kwalifikowaną. Potrzeba do tego obecnie 73,9% (wcześniej: 71,3%) głosów, a także głosów większości państw UE reprezentujących (jeśli państwo UE poprosi o sprawdzenie tego faktu) co najmniej 62% ludności UE;
• system większości kwalifikowanej zostaje rozszerzony na nowe obszary.

Zmieniony zostaje skład Parlamentu Europejskiego, a ponadto zwiększa się jego uprawnienia:

• liczba posłów zostaje zwiększona do 732 posłów pochodzących z 27 państw członkowskich UE;
• procedura współdecydowania (obecnie: zwykła procedura ustawodawcza) zostaje rozszerzona na niemal wszystkie dziedziny, w odniesieniu do których Rada podejmuje decyzje większością kwalifikowaną;
• Parlament, podobnie jak państwo członkowskie czy Komisja, może się zwracać do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zostaje radykalnie zreformowany:

• Trybunał będzie obradował w różnych składach: w izbach składających się z 3–5 sędziów, w wielkiej izbie (11 sędziów) lub na sesji plenarnej (po jednym sędzi na każde państwo UE);
• rozszerzone zostają kompetencje Sądu Pierwszej Instancji (obecnie: Sąd); obejmują one mianowicie niektóre kategorie odesłań prejudycjalnych. Orzeczenie w trybie prejudycjalnym to orzeczenie wydane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w odpowiedzi na zadane przez sąd krajowy pytanie dotyczące wykładni lub ważności prawa europejskiego. Jego wydanie przyczynia się więc do jednolitego stosowania prawa UE.;
• Rada, działając jednomyślnie, może ustanawiać sądy pomocnicze zajmujące się w pierwszej instancji wyspecjalizowanymi dziedzinami prawa, na przykład patentami.
•  

Wprowadzone zostają nowe zasady dotyczące wzmocnionej współpracy:

• w tym mechanizmie może uczestniczyć minimum 8 państw UE (wcześniej wymagana była większość);
• w ramach kluczowego „filaru” Wspólnoty Europejskiej państwo UE nie może już zawetować decyzji o ustanowieniu wzmocnionej współpracy. Ponadto, gdy do danego obszaru współpracy stosuje się procedurę współdecydowania, oprócz zatwierdzenia ze strony Komisji (które zawsze jest wymagane) niezbędna jest akceptacja (obecnie: zgoda) Parlamentu;
• możliwość zastosowania procedury wzmocnionej współpracy zostaje rozszerzona na wspólną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa, co nie obejmuje jednak obronności, a w tym zakresie państwa UE mają prawo weta;
• w odniesieniu do współpracy w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych zapewnia się szczególną elastyczność procedury wzmocnionej współpracy: państwa UE nie mają prawa weta; nie jest także wymagane zatwierdzenie procedury przez Komisję bądź Parlament.

Pozostałe zasadnicze zmiany wprowadzone traktatem

Oprócz możliwości nałożenia na państwo UE sankcji za naruszenie przez nie praw podstawowych (wprowadzonej traktatem z Amsterdamu), w art. 7 TUE dodaje się mechanizm prewencyjny.

TUE zostaje zmieniony w celu uwzględnienia osiągnięć w ramach europejskiej polityki bezpieczeństwa i obrony.

Uznana zostaje rola Eurojustu w odniesieniu do rozwoju współpracy sądowej w sprawach karnych.

Bruksela zostaje wyznaczona jako miejsce formalnych posiedzeń Rady Europejskiej.

Treaty of Nice amending the Treaty on European Union (OJ C 80, 10.3.2001, pp. 1–87)

What is the aim of the Treaty?

The treaty prepares the EU for its biggest single enlargement, with 10 new member countries (Czech Republic, Cyprus, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Malta, Poland, Slovakia and Slovenia) to join the EU in May 2004 and 2 more (Bulgaria and Romania) in January 2007.

It amends the Treaty on European Union (TEU) and the Treaty establishing the European Community (TEC). Concretely, the treaty reforms the EU institutions so that they can function efficiently in an enlarged EU of 27 member countries – something that the Amsterdam Treaty was intended to do but had failed.

Signed on 26 February 2001, the treaty entered into force on 1 February 2003. Some of its rules however started to be implemented at a later date.

Key points

Making the EU institutions more legitimate and more efficient in the perspective of the EU’s expanded membership

The method for defining the composition of the European Commission is changed:

• the composition of the Commission is progressively changed from 2 commissioners for the larger countries (France, Germany, Italy, Spain and the United Kingdom (¹)) and 1 for the other countries, to a maximum number of 27 commissioners, with each member country having the right to designate a commissioner by rotation on a strictly equal basis. The United Kingdom withdraws from the European Union and becomes a third country (non-EU country) as of 1 February 2020;
• the president of the Commission and the commissioners are from now on designated by means of a qualified majority in the Council;
• the president of the Commission receives increased powers over the college of commissioners, namely to distribute or reorganise responsibilities among commissioners and – with approval of the college on simple majority – to dismiss one of the commissioners.

The voting system in the Council of the European Union is redefined:

• the weighting of votes is rebalanced to better reflect the relative populations of the member countries;
• the conditions for obtaining a qualified majority are strengthened, with now 73.9% (instead of 71.3%) of the votes needed, as well as the majority of EU countries representing (if this verification is required by an EU country) at least 62% of the EU population;
• the use of qualified majority voting is extended to new areas.

The composition of the European Parliament is revised and its powers are increased:

• the number of seats is increased to 732 members in the EU of 27 member countries;
• the codecision procedure (today ordinary legislative procedure) is extended to almost all the areas where the Council decides on qualified majority;
• the Parliament can take a matter to the Court of Justice of the EU just like a member country or the Commission.

The Court of Justice of the European Union is radically reformed:

• it will sit in different formations: in chambers of 3 to 5 judges, in grand chamber (11 judges) or in plenary session (1 judge per EU country);
• the competencies of the Court of First Instance (now, the General Court) are extended, namely to some categories of reference for a preliminary ruling. Preliminary ruling: a ruling by the Court of Justice of the European Union in reply to a question from a national court on the interpretation or validity of European law, thereby contributing to the uniform application of EU law;
• the Council acting unanimously can create subsidiary courts to deal at first instance with special areas of law, such as patents.

New rules on enhanced cooperation are introduced:

• it involves only a minimum of 8 EU countries (not a majority like before);
• in the core European Community ‘pillar’, an EU country no longer has the possibility to veto the launch of enhanced cooperation. Moreover, alongside Commission approval (always necessary), the assent (or today, consent) of the Parliament is now required if the area of cooperation is one where there is codecision;
• the possibility of enhanced cooperation is extended to the common foreign and security policy, to the exclusion of defence and here with a power of veto of the EU countries;
• in cooperation in justice and home affairs, enhanced cooperation is made particularly flexible: there is no veto power of the EU countries and neither the approval of the Commission or of the Parliament is required.
•  

Main other changes brought about by the treaty

Alongside the possibility of sanctions against an EU country for violation of fundamental rights by an EU country (introduced by the Amsterdam Treaty) a preventive mechanism is added in Article 7 of the TEU.

The TEU is modified to take into account the developments of the European security and defence policy.

The role of Eurojust for the development of judicial cooperation in criminal matters is recognised.

Brussels is designated as the venue for formal European Council meetings.

Więcej informacji / More information

Źródło / Source: Komisja Europejska, EUR-Lex