Szanowni Państwo, Członkowie Związku Pracodawców Polska Miedź

Uprzejmie informuję, że do konsultacji publicznych skierowany został projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (numer z wykazu UD219).

Przedmiotowy projekt aktu prawnego wraz z Uzasadnieniem oraz Oceną Skutków Regulacji dostępny jest na stronach Rządowego Centrum Legislacji pod adresem:

https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12404751/katalog/13172472#13172472

Uprzejmie proszę o przekazywanie ewentualnych uwag, opinii i stanowisk do projektu w terminie do 12 grudnia 2025 roku na adres: kuydowicz@pracodawcy.pl w formie tabeli uwag przesyłanej w załączeniu w wersji elektronicznej umożliwiającej edytowanie tekstu.

Zgodnie z ustawą z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1153 i 1436) obecnie umocowanie w ustawie mają młodzieżowe rady gminy i gminne rady seniorów. Celem przedłożonego projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa jest ustanowienie podstaw prawnych tworzenia i funkcjonowania w samorządach rad kobiet – gminnych rad kobiet, powiatowych rad kobiet i wojewódzkich rad kobiet, które będą reprezentować środowiska kobiece przed organami jednostek samorządu terytorialnego oraz podejmować inicjatywy na rzecz społeczności lokalnej.

W ostatniej dekadzie wiele badań pokazuje, że udział kobiet w życiu publicznym i politycznym w Polsce się zwiększa, wciąż jednak pozostawiając przestrzeń do projektowania rozwiązań, które te zmiany umożliwią. To, że na największe bariery kobiety trafiają w życiu publicznym i na rynku pracy, pokazywało już badanie CBOS z 2013 r. pn. Kobiety w życiu publicznym (BS/34/2013), z którego wynika, że 47% Polaków chciałaby zwiększenia liczby kobiet na kierowniczych stanowiskach w rządzie czy w fundacjach i organizacjach społecznych, 46% w partiach politycznych, 42% w administracji państwowej, a 45% w firmach i przedsiębiorstwach. 59% badanych uważało, że mniejszy udział kobiet w życiu publicznym spowodowany jest ich większym zaangażowaniem w obowiązki domowe, 43% uważało, że zdominowaniem przestrzeni publicznej przez mężczyzn, przez co kobiety mają mniejsze możliwości partycypacji. Na nierówne szanse, zwłaszcza w życiu publicznym, uwagę zwracali też badani przez Kantar Polska dla Rzecznika Praw Obywatelskich w badaniu pn. Kobiety w życiu publicznym z 2019 r. Badanie pokazuje, że ponad połowa Polaków (58%) uważa to za istotny problem społeczny, równocześnie wykazując się niewiedzą co do faktycznej partycypacji kobiet w życiu publicznym, zwłaszcza lokalnie. Aż 43% badanych wyraziło jednak zdanie, że w polityce mężczyźni mają przewagę pod względem możliwości, zwłaszcza realizacji swoich praw.

Reprezentacja kobiet w trzecim rządzie Premiera Donalda Tuska to 35% i najwyższa reprezentacja kobiet kiedykolwiek w polskim rządzie. To umieszcza Polskę już w drugiej lidze pod kątem równości płci – na 12. miejscu w UE (razem z Francją i Luksemburgiem), powyżej unijnej średniej, równej 31%.

W polskim parlamencie, w którym jest 460 miejsc, zasiada 135 parlamentarzystek. To rekord, choć jednocześnie zaledwie 29,6 % składu niższej izby parlamentu. W kontekście wyborów samorządowych w ciągu 14 lat można zauważyć wzrost kandydujących kobiet tylko o 6 punktów procentowych. Instytut Spraw Publicznych oraz Gender Solution zwracają też uwagę, że w 2024 r. najwięcej kobiet kandydowało do rad powiatów i gmin powyżej 20 tysięcy mieszkańców (47 proc.), następnie do sejmików wojewódzkich (46,8 proc.) i rad miast na prawach powiatu (46,2 proc). To wciąż niezadowalające wartości, pokazujące, jak ważna jest rola rozwiązań systemowych, wzmacniających i promujących zasadę samorządności i solidarności społecznej. Prawo powinno wspierać zmiany społeczne i ułatwiać obywatelom zaangażowanie publiczne, wzmacniając też ich wpływ na decyzyjność, zwłaszcza na poziomie lokalnym.

Obecnie kilkaset kobiet jest zaangażowanych w działalność tzw. rad kobiet, które po 2016 r., czyli pierwszej fali protestów w obronie praw kobiet, powstały już w ponad 70 miastach i miasteczkach. Rady te tworzą przede wszystkim aktywistki i społeczniczki, szukające narzędzi do wzmocnienia lokalnej sprawczości i udziału kobiet w życiu publicznym na poziomie lokalnym. Obecne rady kobiet, powoływane zarządzeniem wójta, burmistrza, czy prezydenta miasta, mają funkcję inicjatywną i konsultacyjno-doradczą organów wykonawczych w gminie. Dotychczas powstałe rady kobiet składają się zwykle z kilkunastu kobiet, które mają doświadczenie z różnych dziedzin życia publicznego, np. edukacji, zdrowia, kultury, czy przedsiębiorczości. Kobiety te często przychodzą już z doświadczeniem znajomości i opiniowania projektów aktów prawa miejscowego oraz innych aktów normatywnych, które dotyczą lub mogą dotyczyć praw, angażują się w akcje społeczne i animują lokalne społeczności, organizują, uczestniczą w wydarzeniach.

Pierwsza rada kobiet, w skład której weszło 18 członkiń, powstała we Wrocławiu w 2010 r. W latach 2016-2020 powstało kilkanaście kolejnych, w 2021 r. we Wrocławiu odbyło się I Ogólnopolskie Forum Rad Kobiet. W tym samym roku kilkanaście miast, które zaczęły też mocniej sieciować się w powstałej pod koniec 2020 r. w Związku Miast Polskich Komisji Praw Człowieka i Równego Traktowania, przystąpiło do podpisania Europejskiej Karty Równości Kobiet i Mężczyzn w Życiu Lokalnym (Bydgoszcz, Chełmno, Jasło, Krosno, Lublin, Ostrów Wielkopolski, Płońsk, Poznań, Pruszków, Puck, Skarżysko Kamienna, Sopot, Świdnica, Wałbrzych, Wołomin, Warszawa). Kolejne Ogólnopolskie Fora Rad Kobiet odbyły się w 2022 r. (Słupsk), 2023 r. (Rzeszów), 2024 r. (Piaseczno). W międzyczasie rady kobiet coraz mocniej się sieciowały, wybierając także swoje prezydium (2022 r.).

W 2021 r. w Polsce działały 23 rady kobiet, w 2023 r. było ich już 37, a w 2024 r. ponad 51. W 2025 r. działa już ponad 70 rad kobiet. Najmniejsza składa się z 7 osób, największa – z 77 (Łomża). Z wewnętrznego badania uczestniczek rad kobiet z 2024 r., w którym udział wzięło 150 osób, wynika, że mediana wieku członkiń to 50 lat (najmłodsza ma 19, najstarsza jest po 70.), 44% kobiet działa w organizacjach pozarządowych, 37% w biznesie, 26% ma doświadczenie pracy w samorządzie, a 25% w edukacji. Współpracę z jednostkami samorządu terytorialnego ponad 60% ocenia na dobrą, skarżąc się jednak na brak sprawczości (32%) i brak finansowania (77%). To, że rady kobiet są ciałami powoływanymi przez samorząd sprawia, że mają one możliwość bezpośredniego oddziaływania na polityki samorządowe, większą niż trzeci sektor. Daje to członkiniom rad kobiet możliwość profesjonalizacji, dzięki zapoznaniu się z mechanizmami działania samorządu, co wzmacnia także sprawczość, ale przede wszystkim decyzje do zajmowania funkcji publicznych.

Do najważniejszych zadań rad kobiet w dotychczasowej formie należy: opiniowanie inicjatyw podejmowanych na terenie gmin, poruszających przede wszystkim tematykę polityki rodzinnej, aktywności zawodowej i społecznej, ochrony przed przemocą, inicjowanie i wspieranie akcji społecznych, działań informacyjno-edukacyjnych i kampanii podnoszących świadomość społeczną w zakresie praw kobiet, współpraca międzysektorowa, wzmacnianie narzędzi partycypacji obywatelek. W chwili obecnej nieformalna sieć rad kobiet skupia kilkaset zaangażowanych lokalnie kobiet. We wrześniu 2024 r. prezydium Ogólnopolskich Rad Kobiet przedstawiło swoje postulaty Ministrze do spraw Równości, a miesiąc później w Sejmie powstał też Parlamentarny Zespół do spraw Samorządności Kobiet, do zadań którego należy między innymi rozwój idei samorządności kobiet, w tym idei aktywnego udziału w życiu społecznym i politycznym.

Rady kobiet w obecnej formie nie mają prawnej podmiotowości i zależą od dobrej woli i otwartości wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, stąd od trzech lat mocno wybrzmiewa postulat ustawowego umocowania rad kobiet, który wyłączyłby aspekt uznaniowości. Dodatkowo potrzeba ta jest motywowana głośnymi medialnie przypadkami niekorzystnych rozstrzygnięć nadzorczych odnośnie do powoływania i naboru do rad kobiet. Burmistrz Miasta Iława zarządzeniem powołał Radę Kobiet w gminie oraz ustalił zasady naboru do niej i działania. W podstawie prawnej powołał art. 31 i art. 7 ust. 1 pkt 17 ustawy o samorządzie gminnym. Zarządzenie zakwestionował rozstrzygnięciem nadzorczym Wojewoda Warmińsko-Mazurski. Stwierdził, że powołane przez burmistrza przepisy nie mogą stanowić podstawy do wydania takiego zarządzenia, jak też taka podstawa prawna nie istnieje w ogóle w przepisach obowiązującego prawa. Organ nadzoru wskazał, że ww. art. 31 może być podstawą jedynie do kierowania bieżącymi sprawami i reprezentowania gminy na zewnątrz oraz, że w ramach tego uprawnienia nie można było wydać zarządzenia w sprawie powołania rady kobiet. Takiej podstawy prawnej nie może stanowić też art. 7 ust. 1 pkt 17 ustawy o samorządzie gminnym skoro przepis ten jest ogólnym przepisem kompetencyjnym, określającym zakres właściwości gminy w realizowaniu zadań użyteczności publicznej, której celem jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Sam w sobie nie kreuje określonych uprawnień. Nie może więc stanowić samoistnej podstawy prawnej do wydania określonych aktów prawotwórczych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego burmistrz miasta zarzucił wojewodzie błędną interpretację przepisów. W motywach uzasadnienia skargi podkreślił, że powołanie rady kobiet stanowi przejaw realizacji idei samorządowej, której wspieranie należy do zadań własnych gminy, jak pobudzanie aktywności obywatelskiej. Powołana rada kobiet miała działać na terenie lokalnym i służyć całej społeczności lokalnej poprzez m.in. opiniowanie projektów uchwał, wyrażanie opinii na temat projektów dokumentów strategicznych miasta, monitorowanie działań miasta pod kątem realizacji polityki rodzinnej, społecznej, senioralnej, współpracą z innymi radami, zespołami, organizacjami funkcjonującymi w mieście. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę burmistrza podzielając stanowisko organu nadzoru (sygn. II SA/OI 962/19). Określone w art. 31 upoważnienie do kierowania bieżącymi sprawami gminy oraz upoważnienie do reprezentowania jej na zewnątrz nie może stanowić wystarczającej podstawy prawnej do powołania rady kobiet w mieście, jako organu o charakterze opiniodawczym i konsultacyjnym. WSA podkreślił ponadto, że kompetencja do realizacji zdań gminy dotyczących wspierania i upowszechniania idei samorządowej wśród mieszkańców gminy, np. poprzez tworzenie młodzieżowych rad gminy, czy rad seniorów, została przez ustawodawcę powierzona wyraźnie radom gmin, a nie organom wykonawczym gmin.

Przedłożony projekt ustawy przewiduje dodanie w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa przepisów określających nowe zadania gminy, powiatu i samorządu województwa, polegające na podejmowaniu działań na rzecz wspierania i upowszechniania idei samorządowej wśród mieszkańców gminy, powiatu i województwa, w szczególności wśród kobiet, w celu wspierania aktywności społecznej kobiet oraz umożliwienia ich udziału w kształtowaniu polityki lokalnej. Zadania te mają być realizowane poprzez umożliwienie radzie gminy, radzie powiatu i sejmikowi województwa tworzenia rad kobiet, mających charakter konsultacyjny, doradczy i inicjatywny.

Zgodnie z projektowanymi przepisami ww. organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego będą mogły wyrazić zgodę na utworzenie gminnej/ powiatowej/ wojewódzkiej rady kobiet z własnej inicjatywy lub na wniosek:

1. odpowiednio wójta, starosty, marszałka województwa;
2. podmiotów reprezentujących zainteresowane środowiska, w szczególności:
3. organizacji pozarządowych lub podmiotów określonych w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, działających na terenie danej gminy/powiatu/województwa,
4. środowisk kobiecych z terenu danej gminy/powiatu/województwa.

Jako zadania rad kobiet projekt określa:

1. opiniowanie projektów uchwał dotyczących polityki równego traktowania;
2. udział w opracowaniu dokumentów strategicznych gminy/powiatu/województwa na rzecz równego traktowania;
3. monitorowanie realizacji dokumentów strategicznych gminy/powiatu/województwa na rzecz równego traktowania;
4. podejmowanie działań na rzecz równego traktowania, w szczególności w zakresie edukacji obywatelskiej, na zasadach określonych przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego.

Ponadto projektuje się, że rady kobiet będą mogły:

• zgłosić do uprawnionych podmiotów wniosek o podjęcie inicjatywy uchwałodawczej,
• kierować zapytania lub wnioski w formie uchwały (wójt/starosta/marszałek lub osoba przez niego wyznaczona będą obowiązani udzielić odpowiedzi na piśmie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały),
• współuczestniczyć w działaniach związanych z tworzeniem i realizacją rządowych dokumentów strategicznych dotyczących polityki równego traktowania, np. Krajowego Programu Działań na Rzecz Równego Traktowania.

W projekcie przewiduje się, że rady kobiet będą posiadały opiekuna wyznaczonego przez wójta gminy/ starostę/ marszałka województwa.

Obsługę administracyjno-biurową i finansową rad kobiet będzie zapewniać urząd gminy/ starostwo powiatowe/ urząd marszałkowski. Urzędy te będą również pokrywać koszty obsługi rad.

Rady kobiet będą funkcjonowały w oparciu o nadane przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego statuty, określające w szczególności zasady działania, tryb i kryteria wyboru członkiń i członków oraz zasady wygaśnięcia mandatu i odwołania członkiń i członków rady, a także zasady zwrotu kosztów udziału w posiedzeniach rad kobiet lub w zorganizowanych wydarzeniach, na których będą reprezentować tę radę. Statut rady kobiet będzie też mógł określać szczegółowe wymagania, które musi spełniać opiekun danej rady, zakres jego obowiązków oraz zasady jego odwoływania.

Projektowana zmiana zapewni radom kobiet sprawniejsze funkcjonowanie, zwiększając ich oddziaływanie na społeczności lokalne. Rady kobiet umożliwią zwiększenie udziału kobiet w procesach decyzyjnych oraz przyczynią się do zwiększenia świadomości na temat praw kobiet i równości płci, co może wpłynąć na zmianę społecznych postaw, będą także platformą rozwoju umiejętności liderskich i wzmocnienia kompetencji kobiet.

Z wyrazami szacunku