Szanowni Państwo

Członkowie Związku Pracodawców Polska Miedź

Uprzejmie informuję, że do konsultacji publicznych skierowany został projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (UD484).

Przedmiotowy projekt aktu prawnego wraz z Uzasadnieniem oraz Oceną Skutków Regulacji dostępny jest na stronach Rządowego Centrum Legislacji pod adresem:

https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12415906/katalog/13232628#13232628

Uprzejmie proszę o przekazywanie ewentualnych uwag, opinii i stanowisk do przedmiotowego projektu w terminie do 6 listopada 2026 roku na adres: kuydowicz@pracodawcy.pl w formie tabeli uwag przesyłanej w załączeniu, w wersji elektronicznej umożliwiającej edytowanie tekstu.

Celem projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (UD484) jest zapewnienie rodzinie odpowiednich warunków funkcjonowania w zakresie sprawowania opieki nad dziećmi, jako realizacja istotnego zadania państwa.

Szczególnego wsparcia wymagają rodziny w sytuacjach, w których stan zdrowia dziecka wiąże się z koniecznością sprawowania nad nim wzmożonej, długotrwałej opieki, a także rodzice łączący obowiązki zawodowe z codzienną troską o wychowanie i rozwój dzieci.

I.  Dodatkowy okres przysługiwania zasiłku opiekuńczego w przypadkach ciężkich chorób dzieci

Zasady przyznawania i wypłaty zasiłku opiekuńczego zostały uregulowane w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2026 r. poz. 854, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą zasiłkową”. Celem projektu jest wprowadzenie dodatkowego okresu zasiłku opiekuńczego w przypadku ciężkich chorób dzieci.

Na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek opiekuńczy przysługuje obecnie przez okres zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki, nie dłużej jednak niż przez okres:

• 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad tzw. zdrowym dzieckiem do lat 8 w przypadkach ściśle określonych ustawą (np. choroba rodzica dziecka lub małżonka stale opiekującego się dzieckiem) lub chorym dzieckiem do lat 14, w tym także dzieckiem z niepełnosprawnością w tym wieku, albo
• 30 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad: chorym dzieckiem z niepełnosprawnością, które ukończyło 14 lat, ale nie ukończyło 18 lat, albo dzieckiem z niepełnosprawnością, które ukończyło 8 lat, ale nie ukończyło 18 lat – w przypadkach ściśle określonych w ustawie (np. choroba rodzica dziecka lub małżonka stale opiekującego się dzieckiem),
• 14 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad dzieckiem w wieku ponad 14 lat lub innym chorym członkiem rodziny.

Jednocześnie w art. 33 ust. 2 i 3 ustawy zasiłkowej wskazano, że zasiłek opiekuńczy przysługuje łącznie na opiekę nad dziećmi i innymi członkami rodziny za okres nie dłuższy niż 60 dni w roku kalendarzowym. W przypadku gdy opieka jest sprawowana wyłącznie nad dziećmi z niepełnosprawnością i innymi chorymi członkami rodziny zasiłek opiekuńczy przysługuje łącznie za okres nie dłuższy niż 30 dni w roku kalendarzowym. Wskazane okresy nie zależą od liczby osób uprawnionych do zasiłku opiekuńczego oraz liczby dzieci i innych członków rodziny wymagających opieki.

Obecnie z przepisów wynika zatem, że długość okresu zasiłkowego w przypadku sprawowania opieki nad osobami chorymi nie zależy od rodzaju schorzenia, ale okres ten jest związany przede wszystkim z kryterium wieku osoby pozostającej pod opieką. Wszystkie choroby, w tym również te najcięższe, do których m. in. zalicza się choroby onkologiczne, są traktowane przez ustawę zasiłkową jednolicie. W praktyce oznacza to, że  taka sama liczba dni zasiłku opiekuńczego przysługuje opiekunom dziecka przechodzącego typowe choroby wieku dziecięcego oraz tym, którzy opiekują się dzieckiem cierpiącym np. na nowotwór i wymagającym długotrwałej hospitalizacji.

Obowiązujące zasady są postrzegane przez ubezpieczonych, którzy sprawują opiekę nad dziećmi ciężko i przewlekle chorymi, jako niesprawiedliwe i krzywdzące. Aktualnie obowiązujące limity, za które przysługuje zasiłek opiekuńczy, nie wystarczają bowiem na pogodzenie aktywności zawodowej z opieką nad dzieckiem dotkniętym ciężkim schorzeniem.

Problem ten został również poruszony w wystąpieniu Rzecznika Praw Dziecka w sprawie potrzeby wydłużenia okresu wypłacania zasiłku opiekuńczego rodzicom chorujących dzieci, które wymagają długotrwałego procesu diagnostycznego i leczniczego w szczególności w warunkach stacjonarnych – szpitalnych. Jak wynika z pisma Rzecznika, „sytuacja rodzin dzieci ze zdiagnozowanymi problemami zdrowotnymi, które wymagają długotrwałego procesu diagnostycznego i leczniczego (np. choroby kardiologiczne, onkologiczne, hematoonkologiczne, choroby rzadkie etc.) jest diametralnie inna od sytuacji rodziców dzieci chorujących na inne, powszechnie występujące choroby. Wielu rodziców ciężko chorych dzieci niejednokrotnie staje przed koniecznością rezygnacji z pracy albo przebywania na urlopie bezpłatnym celem towarzyszenia dziecku w czasie choroby i długotrwałej hospitalizacji i zapewnienia mu opieki. Z pewnością wpływa to negatywnie na sytuację finansową rodziny, przy jednocześnie występującej okoliczności zwiększonych wydatków związanych z chorobą dziecka.”.

Konieczne jest zatem uwzględnienie szczególnych potrzeb osób, które opiekują się dziećmi zmagającymi się z ciężkimi chorobami. Są to bowiem sytuacje wymagające nie tylko ogromnej siły i zaangażowania ze strony rodziców, ale też ich odpowiedniego wsparcia systemowego.

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że ryzyko ubezpieczeniowe uzasadniające wypłatę zasiłku opiekuńczego, tj. konieczność sprawowania opieki nad chorym dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny, wiąże się z obowiązkiem czasowego zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej. Zdarzenia te mają co do zasady charakter incydentalny i przemijający. W konsekwencji „można uznać, że w przypadku zasiłku opiekuńczego mamy do czynienia z niemożnością świadczenia pracy z powodu konieczności zapewnienia opieki krótkoterminowej.” (R. Babińska-Górecka [w:] K. Walczak (red.), Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, wyd. 3, 2025, art. 32.). Celem tego świadczenia jest zatem zastąpienie utraconego wynagrodzenia, którego ubezpieczony nie osiąga z uwagi na krótkotrwałą niemożność wykonywania pracy, wynikającą z konieczności osobistego sprawowania opieki.

II. Wprowadzenie zmian w zwolnieniu od pracy (tzw. opieka na dziecko)

Kolejny problem, który wymaga rozwiązania, dotyczy wprowadzenia zmian w zwolnieniu od pracy na opiekę nad dzieckiem.

Rzecznik Praw Dziecka i Naczelna Rada Adwokacka wystąpili z wnioskiem o podjęcie inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do zmiany treści art. 188 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2026 r. poz. 1245), zwanej dalej: „Kodeksem pracy”. Obecne brzmienie tego przepisu przewiduje, że pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Istotne jest zapewnienie odpowiedniego balansu pomiędzy życiem zawodowym a osobistym i przede wszystkim rodzinnym. Powyższe jest istotne w kontekście pracowników – rodziców, którzy sprawują funkcję rodzicielską i odpowiadają za swoje dzieci. Ponoszą szczególną odpowiedzialność, zaś ich obecność jest wymagana w wielu przypadkach. Dotyczy to dzieci w wieku do 18 lat, a nie tylko do 14 roku. Zatem obowiązujące dotychczas rozwiązania, tego nie uwzględniają, znacząco utrudniając realizację opieki nad dziećmi pomiędzy 14 a 18 rokiem życia, tj. w okresie kiedy nie uzyskały one pełnoletności. Należy bowiem zauważyć, że każde dziecko niezależnie od wieku, powinno mieć zgodę rodzica na udzielanie części świadczeń zdrowotnych, co często wymaga udziału rodzica przy korzystaniu przez dzieci również w wieku 16 i 17 lat, ze świadczeń zdrowotnych. Rodzice tych dzieci muszą uczestniczyć w spotkaniach z nauczycielem dotyczącym dziecka czy zebraniach organizowanych przez szkołę. Rodzice dzieci nawet po ukończeniu 14 roku życia muszą być obecni przy złożeniu wniosku o dowód osobisty dla dziecka czy wniosek o paszport, a także obecni przy odbiorze tych dokumentów.

Pracownicy rodzice dzieci, które ukończyły 14 rok życia, nie mają zwolnienia od pracy w postaci dwóch dni opieki na dzieci, wówczas muszą korzystać z urlopu wypoczynkowego, którego cel jest odmienny niż opieka nad dzieckiem.

Konieczne jest wprowadzenie zmian mających na celu zmianę wieku dziecka, do którego pracownicy – rodzice, mogą skorzystać ze zwolnienia od pracy. Przedmiotowa propozycja likwiduje nierówne traktowanie pracowników – rodziców, która nie tylko nie znajduje uzasadnienia w obiektywnych kryteriach, ale kształtuje, bez żadnego uzasadnienia, negatywnie sytuację rodziców dzieci powyżej 14 roku życia, jak również zlikwiduje utrudnienia w sprawowaniu przez pracownika – rodzica opieki nad dzieckiem.

Brak jest możliwości osiągnięcia celu projektu za pomocą innych środków niż przyjęcie projektowanej ustawy.